Spoorbeheer

Ondanks bezwaren zet de minister door: ProRail wordt een overheidsdienst

Personeel van ProRail aan het werk aan het spoor rond Schiphol en Amsterdam.Beeld ANP

De Raad van State ziet bezwaren, maar de minister zet door: ProRail wordt een overheidsdienst.

Wat begon met de haperende hogesnelheidstrein Fyra in januari 2013 leidt er januari volgend jaar toe dat spoorbeheerder ProRail niet langer een bedrijf in staatshanden is, maar een overheidsdienst.

Daarmee wordt een besluit doorgezet dat in de spoorsector eigenlijk niemand ziet zitten. Al sinds toenmalig staatssecretaris Sharon Dijksma in 2016 het plan bedacht, staan vakbonden, reisorganisaties en vervoerders niet te juichen. Voormalig ProRail-topman Pier Eringa maakte er geen geheim van dat hij vanwege het besluit om van de spoorbeheerder een zogeheten zelfstandig ­bestuursorgaan (ZBO) te maken, besloot zijn biezen te pakken.

Ook de Raad van State keerde zich tegen het plan om van ProRail een ZBO te maken – zoals Rijkswaterstaat en het UWV dat al zijn. De raad adviseerde om de beslissing te heroverwegen, bleek deze week toen minister Stientje van Veldhoven (milieu en wonen) het wetsvoorstel naar de Kamer stuurde.

Volgens de Raad van State kan het omvormen van ProRail leiden tot ‘extra inspanningen, risico’s en kosten’. Aangezien de prestaties van de spoorbeheerder nu goed zijn, lost het wetsvoorstel geen knelpunten op. Verder heeft de regering niet helder laten zien wat de tekortkomingen zijn van de manier waarop de spoorsector nu is georganiseerd. Ook is niet helder wat er tekortschiet aan de manier waarop het ministerie nu ProRail kan aansturen.

Dit laatste is nogal essentieel, want het plan om ProRail onder de verantwoordelijkheid van het ministerie te brengen was ooit bedoeld om meer invloed op ProRail te krijgen. Terwijl de NS in 2016 vrij makkelijk weg kwamen na het vernietigende rapport over het Fyra-debacle, kreeg ProRail het voor zijn kiezen. Hoewel de spoorbeheerder eigenlijk niets te maken had met het falen van de Italiaanse treintoestellen, vond staatssecretaris Dijksma dat zij als politiek verantwoordelijke ProRail directer moest kunnen aansturen. 

Eenmaal in een pijplijn

Dat leek toen wellicht nodig, omdat het bij ProRail in 2015 een financiële chaos was. Maar de nieuwe top van ProRail keerde het tij: Eringa en financieel topman Hans van Leeuwen stelden orde op zaken. En het Nederlandse spoor behoort intussen tot het veiligste van Europa.

Tussen de regels vraagt de Raad van State zich daarom af voor welk probleem de omvorming van ProRail de oplossing is. Zeker gezien de mogelijk negatieve gevolgen voor het beleid, de samenwerking en de onderlinge verhoudingen binnen de spoorsector. Deze gevolgen ‘kunnen uiteindelijk afbreuk doen aan de prestaties van de spoorsector’, zegt de raad.

Maar wat eenmaal in een pijplijn zit, komt er niet makkelijk meer uit. Van Veldhoven zet het besluit door, omdat de baten volgens haar wel degelijk opwegen tegen de kosten, inspanningen en risico’s die erbij komen kijken. Zij wijst erop dat het historisch weliswaar zo gegroeid is dat ProRail een bedrijf is, maar dat de discussie over de positie van de spoorbeheerder steeds terugkomt. Bovendien denkt zij dat het omvormen van ProRail tot overheidsdienst ‘de benodigde samenwerking tussen beleid en uitvoering’ kan ondersteunen.

Volgens de minister is eerder niet gekozen voor deze ingrijpende wijziging omdat de overheid de fragiele samenwerking in de spoorsector niet in gevaar wilde brengen. Juist nu ProRail in rustiger vaarwater is gekomen, ziet Van Veldhoven ‘ruimte om te kiezen voor de gewenste vorm’.

Lees ook:

ProRail: spoor niet berekend op hevige regenbuien en extreme hitte

Zonder investering van minstens een miljard euro zullen er meer storingen zijn door klimaatverandering.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden