Onbruikbare monumenten

Een kasteel of kerk kan een nieuwe functie krijgen, maar wat doe je met het 17 meter hoge rijksmonument 8163, waartegen Karst T. zich op 30 april 2009 te pletter reed? Een regering die vooral praktisch denkt, wil er vanaf.

ONNO HAVERMANS

Minister Stef Blok (VVD, wonen en rijksdienst) liet de Tweede Kamer vlak voor het kerstreces weten dat hij de naald en dertig andere rijksmonumenten overdraagt aan de nieuwe Nationale Monumentenorganisatie. 'Het idee dat de Staat monumenten zonder (huisvestings)functie moet beschermen door ze te bezitten, is inmiddels achterhaald', schrijft hij. Blok wil alleen voor het Rijk bruikbare kantoren, kazernes en kastelen overhouden. Het afstoten van 'overbodige' monumenten was al in gang gezet door CDA'er Piet Hein Donner, een van Bloks voorgangers.

Enkele van de 31 monumenten, zoals de Vesting Naarden, zijn gebouwd in opdracht van voorlopers van de huidige Staat der Nederlanden. Maar de meeste zijn door schenking rijksbezit geworden. Zo is de Naald van Apeldoorn in 1901 geschonken door de lokale bevolking aan het bruidspaar koningin Wilhelmina en prins Hendrik, tevens eerbetoon aan haar ouders - koning Willem III en koningin-regentes Emma.

Andere, zoals de Abdijkerk in het Groningse Aduard en het Gotisch Huis in Kampen, zijn overgenomen vanwege de restauratiekosten. Kasteel Slangenburg in Doetinchem, dat een Duitse eigenaar had, is na de Tweede Wereldoorlog onteigend.

Vrije verkoop was niet aan de orde. Voor de gebouwen zou misschien nog wel een koper te vinden zijn als ze niet voor onbepaalde tijd zouden zijn verhuurd aan kerkgenootschappen of musea. Maar wie koopt er nou een grafmonument van een zeeheld, een gedenksteen, een oude seintoren of een ruïne?

Ook de gemeenten hadden geen interesse. Niet zo vreemd, want er moet geld bij - zelfs als er een huurder is, kosten de meeste monumenten meer in onderhoud dan er binnenkomt. En gemeenten staan toch al voor omvangrijke financiële opgaven.

De oprichting van de Nationale Monumentenorganisatie, in 2014, bracht uitkomst. Blok geeft de NMo bij de overdracht van de 31 monumenten een 'bruidsschat' van 61 miljoen euro mee voor een fonds waaruit de toekomstige kosten voor onderhoud en exploitatie kunnen worden betaald.

In de NMo werken zes organisaties op het gebied van cultureel erfgoed samen. "Wij hebben de kennis en ervaring om deze monumenten te onderhouden en te beheren", zegt voorzitter Anton Valk van de vereniging NMo. "De minister heeft besloten dat deze monumenten niet tot de kerntaken van het Rijk behoren, maar hij wil wel dat ze goed worden onderhouden. Dat kunnen wij, met onze leden, heel goed."

Valk hoopt dat andere monumentenorganisaties zich bij de NMo aansluiten. "Van de zes initiatiefnemers willen we groeien tot zeker twintig leden, liefst meer. Het is de bedoeling dat we samen optrekken, terwijl de organisaties hun eigen monumenten en hun eigen doelstelling behouden. Deze 31 monumenten komen in een stichting. Misschien dragen we er enkele over aan een organisatie waarbij ze beter passen. Andere zullen in de stichting blijven."

Maar daarbij blijft het niet, denkt Valk. "Dit is de eerste stap. Van het Rijk zullen er niet meer monumenten bij komen, maar misschien wel van gemeenten, kleinere stichtingen of particulieren. Monumenten vergen professioneel onderhoud, en dat is best complex. Tegelijkertijd willen we aansluiting houden bij de lokale gemeenschap, bij vrijwilligers. Daar kunnen wij voor zorgen want zo werken onze leden."

undefined

Zes partijen werken samen in de NMo (Nationale Monumentenorganisatie):

Geldersch Landschap en Kasteelen, Utrechtse Maatschappij tot Stadsherstel, Monumentenfonds Brabant, Hendrick de Keyser, BOEI en Natuurmonumenten.

Nationale Monumentenorganisatie

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden