Onbevangen dromer verliest zich in Amerikaanse fantasieen

In 4 bioscopen.

Die onderscheidingen zijn terecht. Kusturica, die zijn jeugd doorbracht in het voormalige Joegoslavie, heeft het hart en oog namelijk op de juiste plaats. Zijn protagonisten zijn altijd poetische jonge mensenkinderen die via volwassenen bedolven raken onder politieke, economische, of sociale ellende. Begrijpen doen ze daar niets van. Ze voelen en ondergaan het alleen. Toch houden ze hun onbevangenheid door te dagdromen en zich naar fantasie-werelden te verplaatsen.

Kusturica ontleende zijn stof altijd aan zijn geboorteland. Twee jaar geleden echter trok hij naar Amerika. In 'Arizona dream', zijn eerste Hollywood-film, laat hij nu zien hoe de bewoners van de nieuwe wereld gevangen zijn. 'Arizona dream' begint op een voor Kusturica kenmerkende overrompelende wijze. Een Eskimojager zakt met zijn door honden getrokken slee door het ijs. Een van de honden redt hem en sleept hem naar huis. Nadat de jager bijgekomen is, speelt zijn zoontje met een rode ballon in de sneeuw. De ballon schiet los en doet honderden mijlen verder de in slaap gevallen jonge visser Axel (Johnny Dep) uit deze droom wakker schieten. Axel is een fantast die zich niet naar de realiteit voegt. Hield zijn moeder hem al niet voor: 'Columbus heeft Amerika al ontdekt. Dat hoef jij niet nog een keer te doen'?

Aan de hand van Axel, overduidelijk het alter-ego van de regisseur, voert Kusturica ons langs allerlei Amerikaanse fantasieen. We maken kennis met Axels vriend Paul (Vincent Gallo) die droomt van een carriere als filmster en te pas en te pas scenes uit 'Raging bull', 'North by northwest' en 'The godfather II' imiteert. Met Paul reist Axel naar zijn oom Leo Sweetie (Jerry Lewis), een dealer in cadillacs in Arizona. Sweetie is Axels ideale vader. Hij staat voor de glamourkant van Amerika en leeft volgens het credo dat zijn grootvader hem inpeperde: 'Verkoop zoveel auto's dat je ze tot aan de maan kunt opstapelen.'

In de showroom van zijn oom ontmoet Axel de excentrieke Elaine Stalker (Faye Dunaway) en haar stiefdochter Grace (Lili Taylor). Elaine doet denken aan Gloria Swansons verbitterde filmster in 'Sunset Boulevard en jaagt een jeugddroom na: met zelf gemaakte spullen vliegen als eens Icarus. Elaines zelf-destructieve dochter, die wil rencarneren als schildpad, is het prototype van de gefrustreerde filmsterrendochter.

'Arizona dream' barst van de goede en slechte facetten van de Amerikaans droom. Zoveel roert Kusturica er aan dat zijn hele film eronder bezwijkt. Axel is niet meer dan een blad dat langs een grillige wirwar fantasmen gejaagd wordt; een wirwar waarin de kijker ieder spoor bijster raakt.

Al met al is 'Arizona dream' hierdoor slechts een impressie van de overdonderende en verwarrende indruk die Amerika op een dromer als Axel, een nieuwkomer als Kusturica, moet maken. Over de Amerikaanse droom zelf zegt deze onevenwichtige en topzware film niets. Daarvoor had de verse immigrant Kusturica vermoedelijk nog te weinig greep op de nieuwe wereld. Zo weinig dat dit keer zelfs zijn schitterende fantastische beelden (een over landschappen en steden zwevende enorme vis bijvoorbeeld) verschrompelen tot loze symboliek en holle bombast.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden