Onbemiddeld

Afgelopen weekeinde was ik druk met de laatste redactionele hand te leggen aan een tekst, dat de economie het leven moet dienen in plaats van andersom. Het betreft de tweede 'geloofsbrief' van de 'Stuurgroep project Geloof en economie', die over een maand zal uitkomen.

De eerste, De keerzijde van de economische medaille, verscheen vier jaar geleden. De stuurgroep had mij ingeschakeld voor het redactionele werk. Het werd voor mij een aangename, verrijkende leergang en na een aantal discussies met een kerngroep van inspirerende mensen lag er een eerste versie van de tekst.

Daar is toen een aantal reacties op gevraagd en die waren niet allemaal lovend. Eén meelezer schreef zelfs dat er in mijn tekst 'te onbemiddeld uitspraken gedaan' werden. “Ik onbemiddeld?” dacht ik, “hoe weet híj dat nou? Bovendien klopt het niet, ik betaal nota bene vermogensbelasting vanwege de overwaarde van ons huis!”

Gelukkig kwam in een latere brief, eveneens van een katholieke theoloog, dezelfde term ook voor. Het ontbreekt aan 'een kritische bemiddeling', schreef hij, en hij vond de tekst 'ook te protestants'. Maar de kern van zijn kritiek was duidelijk dat 'onbemiddelde', getuige die ene zin die hij vet had getikt: “Grondslag van deze historische en kritische bemiddeling is de problematiek van de betwijfelbaarheid, zo niet verstaanbaarheid van een universele fundering van het kerkelijk spreken heden ten dage.”

Nu heb ik mijn journalistieke leven heel wat wetenschappelijke kost en jargon verorberd teneinde er leesbare berichtgeving uit te halen, maar deze zin kon ik ook na vaak herlezen niet doorgronden. Uit de context werd echter duidelijk dat dat 'onbemiddeld' niet sloeg op geld, maar op de bijbelcitaten. Daar stonden er inderdaad nogal wat van in, meestal niet als onderdeel van het betoog maar als losse blokjes met afwijkende letter, als puntige illustraties hoe gelovige mensen ook tweeduizend en drieduizend jaar geleden al, in hún situatie, hadden nagedacht over vragen en dilemma's rond verdeling, armoede, bezit, macht en gerechtigheid.

De leden van de kerngroep hadden me hierbij geholpen, want de bijbel is niet mijn vak terwijl die groep een zeer hoog theologisch gehalte had. Bovendien ben ik ook nog eens traditioneel katholiek opgevoed, dat wil zeggen bewust níet 'met den Bijbel'. Ik herinner me uit mijn pubertijd dat ik zelf in de bijbel was gaan lezen en toen mijn moeder allerlei moeilijke vragen over geloofszaken stelde waarop zij ook het antwoord niet wist. Ze zei toen dat ik beter niet in de bijbel kon lezen omdat dat boek te moeilijk is voor gewone mensen, zodat we dit beter kunnen overlaten aan de clerus want die kon uitleggen wat het betekende.

Het was de tijd dat bijbel en christelijke traditie vooral dienden om er de dogma's en de moraal uit te destilleren, waarmee de jonge generatie (de ouders van nu) werd opgevoed, met soms een levenslange aversie tegen bijbel en moraal als effect. Bij de jonge generatie van vandaag, die in meerderheid niet godsdienstig is opgegroeid, vind je nu soms een veel gezondere onbevangenheid tegenover bijbelse verhalen. Niet gehinderd door dogma's of moraal is er nu de kracht van het verhaal.

Maar dat mag dus niet. Dat verhaal moet worden 'bemiddeld' door schriftgeleerden, clerus, hedendaagse theologen of andere dr. Clavans. Maar misschien interpreteer ik de term bemiddelen nu nóg verkeerd en gaat het niet erom een dr. Clavan als bemiddelaar tussen mij en de bijbel te schuiven, maar om het historisch kader waarin de bijbel is gegroeid en om de christelijke traditie die er al inhoud aan heeft gegeven.

Hoe het ook zij, de definitieve versie van de nieuwe geloofsbrief van 'Economie en geloof' zal nu wel niet meer 'te protestants' zijn. Naar de normen van mijn moeders tijd is het juist een heel katholieke brief geworden. Er staat namelijk niet één echt bijbelcitaat meer in en slechts op één plek wordt met naam en nummers een bijbeltekst genoemd.

'Het moeilijkste boek van de wereld', zeggen sommigen van de bijbel. Je kunt er inderdaad heerlijk moeilijk over doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden