Opinie

Onbegrepen gezondheidsklachten worden fout behandeld

Beeld Thinkstock

Een nieuwe hype in de gezondheidszorg: klinieken en poli's waar patiënten terecht kunnen met wat 'Solk' (somatisch onbegrepen lichamelijke klachten) en 'Mok' (medisch onverklaarde klachten) worden genoemd. Voorbeelden zijn lage rugklachten, allerlei maag- en darmklachten, chronische vermoeidheid en pijnklachten. Op basis van recente wetenschappelijke literatuur is het voor mij zonneklaar dat patiënten met deze klachten voorlopig weinig te verwachten hebben van de diagnostiek en behandeling in deze klinieken en poli's.

De vakinhoudelijke aanpak in deze centra is namelijk oude wijn in nieuwe zakken; er is geen wezenlijk inhoudelijk verschil met hoe het er in de reguliere medische zorg aan toe gaat. De medici domineren in deze klinieken en poli's. Zij denken in termen van lichamelijke oorzaken, en met alle moderne diagnostische middelen kunnen ze eindeloos blijven zoeken naar afwijkingen in het lichaam.

De hersenwetenschappers hebben dit zoekproces nog gestimuleerd door te laten zien dat er in hersenen ook bij onbegrepen klachten signalen worden afgegeven. Abusievelijk zien de artsen de activiteit in het brein aan voor de oorzaken van deze klachten, in plaats van als een uitdrukking ervan.

Marianne, een 29-jarige hbo-verpleegkundige, zit in een reïntegratietraject nadat ze twee jaar geleden rugklachten ontwikkelde. Ze werd twee jaar lang uitgebreid medisch behandeld en bezoekt nu mij als eerstelijnspsycholoog met de vraag om hulp bij haar moeite om te reageren op vragen van mensen over de toestand van haar rug. Na bestudering van haar indrukwekkende medisch dossier wordt me duidelijk dat er geen lichamelijke oorzaak werd geconstateerd, maar dat haar lichaam toch intensief werd behandeld.

Mijn diagnostisch onderzoek levert een (onbehandelde) angststoornis op, voorafgaand aan de rugklachten. Eerder in haar leven kampte ze met een negatief zelfbeeld. De psychische problemen kregen een expressie in haar lichaam en werden niet gediagnosticeerd en niet behandeld.

Veel artsen, maar ook collega-psychologen zijn bang om in de hoek van de 'orenmaffia' terecht te komen als ze wijzen op de psychische grondslag van onbegrepen lichamelijke klachten. In de wandelgangen spreken ze zich hierover gemakkelijk uit; in hun spreekkamers doen ze nog een extra scan en vermijden het gesprek met de patiënt aan te gaan over andere dan lichamelijke oorzaken.

Als er uiteindelijk toch een psycholoog aan te pas komt, is dit vooral een cognitief gedragstherapeut die zijn behandeling in overeenstemming heeft gebracht met de gebrekkige inzichten uit het moderne wetenschappelijk onderzoek. Patiënten met onbegrepen lichamelijke klachten worden nu in psychologisch opzicht gemakkelijk onderbehandeld, aangezien de oorzaak van de klachten geen aandacht krijgt en de behandeling door de beperking tot symptoombestrijding vleugellam wordt.

Dieperliggende emotionele aspecten worden door de jonge, in de moderne, beperkte behandelprotocollen opgeleide psychologen en psychiaters gemakkelijk gemist. Het ontbreekt hen niet alleen aan kennis en inzicht in het psychologisch ontstaan van deze klachten, zij missen ook de vaardigheden die vereist zijn om de patiënten met deze klachten te bejegenen en zodanig te behandelen dat ze de fixatie op hun lichaam kunnen loslaten.

Jan Derksen publiceerde recent het boek 'Bevrijd de psychologie uit de greep van de hersenenmythe', 288 blz, uitgeverij Bert Bakker, € 17,95.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden