Onafhankelijk is Kosova beter af dan autonoom

In zijn resolutie over de toestand in Kosova betreurt het Europees Parlement het gewelddadige optreden van de Servische politie tegen vreedzame demonstraties en onschuldige burgers. Het is goed dat Europa geschrokken is. Alleen moet niet de emotie, maar de legimiteit van Servische en Albanese eisen de politieke discussie beheersen.

ELS DE GROEN

De grondwet van de Joegoslavische Federatie kende acht constituerende eenheden: zes republieken en twee autonome provincies. Ook deze provincies (Vojvodina en Kosova - de Serviërs schrijven Kosovo) hadden elk een eigen grondwet, een eigen parlement, een eigen opperste gerechtshof, leverden bij toerbeurt een president voor de federatie en kenden op federaal niveau dezelfde rechten en plichten als de zes deelrepublieken.

In de periode '89-'90 heeft Slobodan Milosevic de staat van beleg afgekondigd, de grondwetten van de autonome provincies ongeldig verklaard en die gebieden in plaats daarvan de Servische grondwet opgedrongen. Door deze coup kreeg Servië, dat zich van Macedonische en Montenegrijnse steun wist verzekerd, een overwicht in de federatie.

Het was Servië dat in 1990 met het opblazen van constituties en afschaffen van parlementen een eind aan de Joegoslavische Federatie heeft gemaakt. Wat Servië deed was in flagrante strijd met de federale grondwet, die wijzigingen slechts toestond op federaal niveau en met instemming van alle republieken en provincies (art. 283 en 398). Dat in dat koor van acht plotseling twee stemmen minder klonken had niet met een verkoudheid, maar met terreur te maken.

De recentie resolutie van het Europees Parlement spreekt zich uit voor een oplossing die de rechtsstaat eerbiedigt en voor culturele en politieke autonomie van Kosova zonder de grenzen te wijzigen.

In de Europese wens schuilt een ernstige contradictie. Als Europa de rechtsstaat eerbiedigt, kan het zich niet baseren op een met geweld door Servië opgelegde grondwet. Dus moet Europa als uitgangspunt de federale grondwet van 1974 hanteren, waarmee de autonomie een feit is en de status van republiek plus afscheiding tot de opties behoren.

Dat de zaken zo liggen, geeft zelfs Servië toe. In Trouw van 13 maart zegt de ambassadeur: “Er was in 1990 alleen een nieuwe grondwet nodig om te voorkomen dat Kosovo aanspraken zou kunnen maken op de status van republiek.” Dus overtrad Servië de wet om te voorkomen dat Kosova zich erop zou beroepen.

De roep van onafhankelijkheid van de Kosovaren is dan ook geen kwestie van radicaliteit, maar van efficiëntie.

Indien de politieke autonomie wordt hersteld (het gaat niet om een concessie, maar om een grondwettelijk recht), zijn de status van republiek en de afscheiding van Servië nog slechts een kwestie van tijd. Een tijd vol nieuwe spanningen en nieuwe vluchtelingenstromen, zodat het beter is die duidelijkheid nu al te scheppen. Op termijn komen onafhankelijkheid en politieke autonomie immers op hetzelfde neer, maar de eerste weg is korter en veiliger.

Herstel van de autonomie met eerbiediging van de rechtsstaat maar zónder grenswijzigingen, zoals Europa bepleit, is onmogelijk. Over welke rechtsstaat heeft men het dan?

Servië is nooit erkend, dus ook niet die wet waarmee het Kosova inlijfde. En de Joegoslavische Federatie werkte niet met Servische wetten, maar met de federale grondwet uit 1974.

In het afgelopen decennium hebben Albanezen bewezen onder de zwaarste omstandigheden democratisch hun land te kunnen besturen. Als onafhankelijke staat zal Kosova zich kunnen herstellen van de trauma's van repressie.

Arkan, bankrover, huurmoordenaar, leider van de tijgers en parlementslid voor Kosova zal naar ander werk moeten omzien. En Servië kan zich in navolging van andere Balkanlanden op de normen en waarden van het post-communisme bezinnen.

Bij voorkeur zouden de grenzen van zo'n onafhankelijk Kosova open moeten zijn, zodat Kosovaarse Serviërs hun moederland kunnen bereiken en Macedonische Albanezen hun universiteit in Pristina.

Juist deze open grenzen met een multi-etnische uitwisseling zijn de best denkbare garantie voor een blijvende vrede en een langzaam herstel van betrekkingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden