Omstreden vakbondsman NS stapt op: Zo'n confrontatie tussen management en bonden was niet goed

ARNHEM - Vijf jaar lang was hij het gezicht van de stakingen bij de Nederlandse Spoorwegen. Wim Korteweg (39), eerste onderhandelaar van de Vervoersbond FNV, stapt na meer dan tien jaar vakbondswerk over naar de Gelderse milieufederatie. “Ik ben omstreden, controversieel. Daarom is het goed dat ik ga.”

Aan het eind van het gesprek is hij toe aan de ultieme relativering. Hij zegt dat het eigenlijk niets voorstelt, dat eerste onderhandelaar zijn. “Het is een kwestie van op de hoogte blijven van de laatste Engelse termen in management-land, tijdens gesprekken een beetje losjes en relaxed achterover leunen en ze dan laten vallen. Voor je het weet ben je een serieus te nemen gesprekspartner.”

Een wat ongelovige blik doet hem rechtop in zijn stoel zitten. Achter de ovale brilleglazen twinkelen zijn ogen; hij heeft daar nog een mooi verhaal over. “Toen er bij NS werd gesproken over unit-management ben ik op zaterdag maar eens naar een boekwinkel gelopen, om te zien of ze daar iets over hadden. Ik vond drie boeken, waaronder de titel 'Unit manager' van prof. Wissema. Ik begon er nog diezelfde dag in en zag dat in de begeleidingscommissie NS-directeur Messing had gezeten. In het boek werden zeven vormen van bedrijfseenheid-management uit de doeken gedaan. Tijdens de onderhandelingen na dat weekeinde trok ik dat boek uit mijn tas. Meneer Messing, zei ik, u schiet door naar model vijf. U doet er verstandiger aan voor model drie te kiezen. Die man báálde. Maar op zo'n moment word je een gesprekspartner. Kijk, die managers doen ook niets anders dan af en toe een boek lezen, een seminar bijwonen en een symposium beluisteren. Dat ben ik dus ook gaan doen. Dat werkt.”

Met treinen had Wim Korteweg tot tien jaar geleden helemaal niks. Op het eiland Goeree Overflakkee, waar hij opgroeide in een conventioneel arbeidersmilieu, reden ze niet. De overstap van de Industriebond FNV naar de Vervoersbond werd dan ook niet ingegeven door een grote liefde voor het spoor. Wel door mensen als Ruud Vreeman en Wouter Waleson. Die kende hij nog van zijn stages bij de industriebond en die maakten de switch al eerder.

Het duurde zeker een jaar voor hij goed in de gaten kreeg hoe NS precies in elkaar stak en wat er allemaal gebeurde, vertelt hij. “Het klinkt als een cliché, maar het was zo'n ontzettend groot, complex, overgeorganiseerd, naar binnengekeerd bedrijf. Mensen die zich bezig hielden met het vervoer van reizigers, waren compleet afhankelijk van en ondergeschikt aan techneuten.”

Het vakbondsoverleg verliep bepaald niet soepel. Binnen NS, met een organisatiegraad van rond de vijfenzestig procent, strijden de Vervoersbond FNV (ongeveer 8 000 leden) en de spoorwegvakbond FSV (rond de 7 500 leden) al jaren om de macht. De FNV-bond verloor eind jaren '80 veel leden aan de FSV.

De verhoudingen tussen de Vervoersbond en de FSV bereikten in 1992 een dramatisch dieptepunt. Arbeidsonrust leidde tot de grootste staking in de geschiedenis van de spoorwegen. “Op de tweede dag regelde ik een informeel overleg. Ik besloot Joop Krüse, de voorzitter van de FSV, mee te nemen. We zouden geen CAO tekenen als we alleen de loonsverhoging zouden krijgen. Die nacht zwichtte Joop toch voor het geld. Ik was vreselijk kwaad.”

De camera's die voor de deur stonden, registreerden feilloos 'de snik van Korteweg', zoals hij het zelf noemt. “Een interviewer van de NOS vroeg wat ik vond van de houding van de andere bonden. Daar kon ik keurig 'geen commentaar' op antwoorden. Toen kwam er een jongen van RTL. Die stelde een vraag op gevoelsniveau: bent u niet vreselijk kwaad? Toen kwamen in één klap, in een fractie van een seconde, alle emoties naar buiten.” Dat optreden werd Korteweg niet in dank afgenomen, weet hij. Ook niet binnen de vakbond. “Dat was nog nooit vertoond, een vakbondsbestuurder die liet zien dat hij mens was. De helft van Nederland vond het mooi, de andere helft - vooral mannen - vond het niet kunnen. Ik vind er zelf niets van, het gebeurde gewoon.”

Ommekeer

Die grote staking van 1992 beschouwt Korteweg als een ommekeer in zijn manier van werken. “Zoals het toen ging, zo'n confrontatie tussen management en bonden en tussen de bonden onderling, zo mocht het nooit meer gaan. Dat heb ik me toen heilig voorgenomen. Ook NS leerde van die situatie.”

Korteweg besloot het vanaf die tijd helemaal anders aan te pakken. Vorig jaar ging het toch nog even fout. De zaak ging plat uit protest tegen het verlies van arbeidsplaatsen van machinisten en conducteurs. “Ik wilde die staking niet. Maar de directie geloofde onze berekeningen niet. Dan moet je wel.”

Zonder een spoor van arrogantie zegt hij: “Ik heb de rol van vakbondsbestuurder verlegd. Dat zaait verwarring. Bij de bond en bij de leden. Een man die begrip toont voor het management en bruggen bouwt, dat staat een deel van de achterban niet aan. Die willen een generaal die strijdend de belangen behartigt. En zo iemand ben ik niet, als het niet hoeft.”

Het zogenoemde heide-akkoord van afgelopen oktober was het laatste staaltje Korteweg-iaans onderhandelen. Terwijl NS gedoemd leek af te stevenen op een totale staking, draaide Korteweg op vrijdagnacht op een A4'tje een masterplan in elkaar. Op maandag werd in een persconferentie meegedeeld dat bonden en directie 'op de hei' een plan gingen maken om de arbeidsonrust weg te nemen. Dat lukte. Korteweg nam alvast een voorschot op de komende CAO-onderhandelingen. Hij sleepte een 36-urige werkweek in de wacht, verlenging van de Vut-regeling en koopkrachtverbetering. “Dat het resultaat goed is, bestrijdt niemand. Dat ik het op een onorthodoxe manier voor elkaar heb gekregen, lijkt te steken. Dit is een vereniging, zegt de bond, met procedures waaraan je je moet houden. Dat heb ik niet gedaan. Mijn legitimatie was de crisis, de gevarenzone waarin NS zat. Daar moest dat bedrijf uit, ook voor het heil van de werknemers en daar sta ik nog steeds achter.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden