Omstreden proces nadert ontknoping

Honderden Turkse militairen, journalisten, politici, artsen en advocaten beschuldigd van samenzwering

ISTANBUL - Het begon als 'de rechtszaak van de eeuw', maar het is verworden tot een groot raadsel. De Turkse rechter doet vandaag uitspraak in het omstreden Ergenekon-proces. Honderden Turkse militairen, journalisten, zakenmensen, artsen, advocaten en politici krijgen vandaag te horen of ze schuldig zijn aan lidmaatschap van de terroristische Ergenekon-beweging die volgens de aanklagers is opgericht om de Turkse regering ten val te brengen.

Het was in de zomer van 2007 toen de politie een inval deed in een huis in Istanbul. Er werden 27 handgranaten aangetroffen, die de gepensioneerde militair Oktay Yildirim zouden toebehoren. De vondst vormde de opmaat naar de eerste grote arrestatiegolf in de Ergenekon-zaak. Toen waren het vooral maffiabazen, ultranationalistische militairen, van wie altijd al werd vermoed dat ze de geheime krachten waren achter de aanslagen op Koerden, christenen en linkse Turken.

Ook de rechtse en fanatieke advocaat Kemal Kerincsiz, die schrijvers en intellectuelen als Orhan Pamuk aan de lopende band voor de rechter sleepte om ze door zijn achterban in de rechtbank te laten bespugen, werd in diezelfde zomer van 2007 in de boeien geslagen.

Afgezien van de familie van de arrestanten en enkele kleine extreemnationalistische groeperingen twijfelden de Turken toen niet aan het waarheidsgehalte van de beschuldigingen. De Turkse geschiedenis is immers vergeven van complotten en aanslagen, uitgevoerd door geheime krachten binnen de staat. De duizenden Koerdische slachtoffers, aanslagen op dissidente denkers en de staatsgrepen die om de tien jaar plaatsvonden, waren zonder die geheime organisaties binnen de staat niet mogelijk geweest.

De algemene gedachte was derhalve dat de AK Partij van premier Erdogan, gesterkt door verkiezingszeges en het Europese Unie-proces, korte metten ging maken met die angstaanjagende 'diepe staat'.

Maar die eerste arrestatiegolf was pas het begin. Tegen het begin van 2010 zaten inmiddels zo'n zeshonderd mensen achter de tralies. De beschuldigingen namen 17.000 dossierpagina's in beslag. Duizenden mensen waren afgeluisterd, 1400 mensen verhoord. Zeven verdachten stierven eer het verhoor plaats kon vinden. De honger van de officieren van justitie bleek zodanig dat ze zelfs journalisten en schrijvers achter de tralies zetten die aanvankelijk deze Ergenekon-zaak van harte hadden gesteund. Een van hen is Ahmet Sik, een schrijver-journalist die een jaar vastzat vanwege een boek dat hij aan het schrijven was. In de opzet van het boek vond de aanklager bewijs van lidmaatschap van Ergenekon.

De 'terreurorganisatie Ergenekon' is volgens de officieren van justitie en volgens de regeringsgezinde pers een samenzwering van mensen uit verschillende milieus, opgericht om de gekozen regering ten val te brengen. Maar de buitenstaander kan niets anders concluderen dan dat veel van de beschuldigden onmogelijk iets met elkaar te maken kunnen hebben.

Het is moeilijk aannemelijk te maken dat de socialistische Ahmet Sik, de hoogste generaal van het land Ilker Basbug en de gewetenloze maffiabaas Sedat Peker in dezelfde geheime kamer de koppen bij elkaar hebben gestoken om complotten tegen de huidige regering te bedenken. Het enige dat veel van de beschuldigden veelal gemeen hebben, is hun afkeer van de AK Partij.

Vandaag heeft de rechter twee opties: hij zal een punt zetten achter dit Turkse raadsel óf hij opent een nieuw hoofdstuk in dit kafkaiaanse epos.

Ook de hoogste legerbaas ontkomt niet aan politieke heksenjacht
De grootste verrassing van de Ergenekon-zaak is wel het feit dat Ilker Basbug (70) al zo'n anderhalf jaar achter slot en grendel zit. Basbug was tot drie jaar geleden de hoogste generaal in Turkije. Deze legerbaas mocht niet lang genieten van zijn pensioen, want begin 2012 werd ook hij op beschuldiging van het beramen van plannen om de regering omver te werpen verhoord en vervolgens in de gevangenis gezet.

De gevangenschap van Basbug heeft grote symbolische waarde in Turkije. Met zijn arrestatie is in feite een einde gekomen aan de onschendbare positie van het Turkse leger. De Turkse militairen golden lang als de hoeders van de seculiere republiek van Kemal Ataturk. Zij waren oppermachtig en deinsden er niet voor terug om bij belangrijke politieke kwesties achter de schermen de lakens uit te delen.

Ilker Basbug heeft altijd volgehouden dat hij niets te maken heeft met een samenzwering tegen de regering. "Als ik zoiets van plan was geweest had ik geen terroristische organisatie gesticht, maar de zevenhonderdduizend militairen onder mij aan het werk gezet", aldus Basbug tegen de rechter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden