Omstreden huwelijk

'Zowel cultureel als binnen de islam zijn zulke huwelijken niet verboden.' (FOTO JOAN COSTA, HOLLANDSE HOOGTE) Beeld Joan Costa/Hollandse Hoogte
'Zowel cultureel als binnen de islam zijn zulke huwelijken niet verboden.' (FOTO JOAN COSTA, HOLLANDSE HOOGTE)Beeld Joan Costa/Hollandse Hoogte

Met een pakket maatregelen wil het kabinet hogere drempels opwerpen voor importbruiden. Vandaag spreekt de Kamer daarover. „We proberen hier het extreem restrictieve Deense migratiebeleid te kopiëren. Dat is een doodlopende weg”, waarschuwt oud-hoogleraar Kees Groenendijk, voorzitter Centrum voor Migratierecht van de Radboud Universiteit in Nijmegen.

Het aantal migrantenhuwelijken stijgt weer, de strenge maatregelen die het kabinet-Balkenende II in 2004 nam ten spijt. De wetten van de toenmalige minister Verdonk zijn goed, maar onder de huidige omstandigheden niet toereikend, zei Eberhard van der Laan, integratieminister in Balkenende IV eerder.

Het vereiste taalniveau voor importbruiden moet worden verhoogd en er komen maatregelen om polygamie tegen te gaan. Ook wordt onderzocht of de minimumleeftijd van de uit het land van herkomst afkomstige partner kan worden opgetrokken naar 24 jaar (nu 21).

De laatst aangekondigde maatregel, een verbod op neef-nicht-huwelijken, oogstte veel kritiek. En van deskundigen uit diverse hoeken: migratierecht, Europees recht, familierecht, antropologen.

„Als die regeling puur is gericht op immigratiebeperking, zou dat een oneigenlijke reden kunnen zijn”, waarschuwt Pieter Boeles, oud-hoogleraar immigratierecht aan de Universiteit Leiden. Boeles wees eerder in Trouw op nóg een juridisch obstakel voor een eventuele nieuwe wet: als de getrouwde neef en nicht al een ’oprechte vorm van gezinsleven’ delen. „Voor het Mensenrechtenhof in Straatsburg zou het blijvend belemmeren van uitoefening van dat gezinsleven in Nederland in strijd kunnen zijn met het recht op eerbiediging van gezinsleven.”

Verder moet Nederland volgens Boeles zo’n huwelijk vermoedelijk toch erkennen als het is gesloten met een burger van de Europese Unie: het vrij verkeer van Unieburgers en hun familieleden gaat voor. Hetzelfde geldt voor een huwelijk van partners van buiten de EU. Nederland kan de betekenis van een EU-richtlijn niet veranderen door een deel van de echtgenoten weg te definiëren.

In het Oosten bestaat een oud gezegde dat iedereen kent: ’Het huwelijkscontract tussen nicht en neef is in de hemel gesloten.’ Een Nederlands verbod zou wel eens kunnen leiden tot illegaliteit. Antropoloog Ibrahim Yerden waarschuwde: „Zowel cultureel als binnen de islam zijn zulke huwelijken niet verboden. Het past binnen de traditionele zorgcultuur. De keuze van verwanten als huwelijkspartner vergroot de kans dat deze zorg ook echt gegeven zal worden.” Want volgens de ’wetten van de wederkerigheid’ is het van belang dat de echtgenote in staat zal zijn zo nodig voor de schoonouders te zorgen.

In veel Europese landen mogen volle nichten en neven niet trouwen, maar er gaan steeds vaker stemmen op om dit verbod op te heffen, constateert Masha Antokolskaia, hoogleraar familierecht van de VU. „Het is vreemd als Nederland nu, om migratiebeleid door te voeren via familierecht, een stap terugzet in de tijd.”

Terug in de tijd, of klakkeloos Denemarken achterna? Het kabinet stelt bij het migratiebeleid steeds nadrukkelijker dat Scandinavische land als voorbeeld. „Dat is raar”, zegt Flora Goudappel, hoofddocent Europees recht aan de Erasmus Universiteit. „Het lijkt me logischer aansluiting te zoeken bij landen waarmee je wat meer raakvlakken hebt.”

Dat Denemarken als voorbeeld wordt genomen, verbaast veel meer deskundigen. Dat land neemt in Europa namelijk een uitzonderingspositie in door zich niet te binden aan de asiel- en immigratierichtlijnen die op basis van het Verdrag van Amsterdam zijn vastgesteld. Daardoor is er in het Scandinavische land een wachttijd van tien jaar in geval van gezinshereniging, en geldt er een minimumleeftijd van de ’importbruid of -bruidegom’ van 25 jaar. Nederland moet er volgens de Europese richtlijnen voor zorgen dat de wachttijd maximaal twee jaar is, en de leeftijdsgrens is 21 jaar.

Het Deense beleid is niet alleen vanwege Europese regelgeving geen goed voorbeeld, maar verdient ook om ethische redenen geen navolging, zeggen de critici. De regering van premier Rasmussen grossiert in waarschuwingen van mensenrechtenorganisaties en moest vorig jaar het migratiebeleid flink aanpassen door een uitspraak van het Europese Hof van Justitie.

Ook het Nederlandse beleid oogstte al kritiek van de Europese Commissie tegen Racisme en Intolerantie (ECRI) en van Human Rights Watch. „We gaan daar heel selectief mee om”, zegt oud-hoogleraar Groenendijk. „Als het gaat om geschonden mensenrechten in Kazachstan of Congo, gebruiken we die als betrouwbare bronnen. Maar als Nederland op de vingers wordt getikt, hebben ’ze’ het verkeerd begrepen.”

„Onder minister Verdonk is een tendens ingezet om de grenzen van de wetten op te zoeken. Blijkbaar bekijkt de regering nog steeds hoe ver ze kan gaan tot ze door het het Hof van Justitie in Luxemburg, of de hoogste rechters van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg tot de orde wordt geroepen”, aldus Groenendijk die graag zou zien dat een verbod op neef-nicht-huwelijken snel getoetst wordt.

(Trouw) Beeld Joan Costa/Hollandse Hoogte
(Trouw)Beeld Joan Costa/Hollandse Hoogte
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden