Omroepbladen niet bang voor leegloop

De televisiegids hóórt gewoon in de Nederlandse huiskamer op tv of salontafel te liggen. En in bijna vijf miljoen huishoudens doet de gids dat ook. Alleen in Frankrijk en Oostenrijk is men er nòg meer aan verknocht. Maar in die landen gaat het wel om één hele grote gids met daarnaast nog een paar kleintjes. In Nederland heeft de kijker nu de keuze uit tien verschillende bodes van de publieke omroepen. Een aantal omroepen heeft zelfs twee bladen. En dan is er nog de Veronica-gids.

Buiten Hilversum maakt vooral politiek Den Haag zich al decennia druk over de 'onzuiverheid' die de koppeling tussen het lidmaatschap van een omroep en het abonnement op een omroepblad met zich meebrengt. Wordt iemand lid van de Tros omdat Tros-Kompas zo handig en goedkoop is of om daadwerkelijk bij de omroep te willen horen? Waarom hebben van de ruim 570.000 leden van de Evangelische Omroep slechts 130.000 een abonnement op de EO-Visie? Levert dit geen vals beeld op van de voorkeur van de Nederlanders voor de verschillende omroepen?

Duidelijkheid over de motieven om een abonnement op een gids te nemen is er nooit geweest. Als het aan staatssecretaris Nuis van OCW ligt komt daar volgend jaar verandering in. Volgens zijn plannen moet er in de toekomst 25 gulden per jaar betaald worden voor het lidmaatschap van een omroep en komt de wettelijke koppeling tussen lidmaatschap en omroepblad te vervallen. Als dit wetsvoorstel wordt aangenomen telt een abonnee van een gids niet automatisch meer mee als lid van de omroep. Uit de eerste marktonderzoeken bleek dat een aantal omroepen het daardoor moeilijk kan gaan krijgen. Van de Tros-leden zou maar iets meer dan tien procent bereid zijn 25 gulden te betalen zonder dat daar een omroepblad tegenover staat. Bij de Evangelische Omroep is dat daarentegen negentig procent.

Het voorgestelde loslaten van de 'koppeling' is niet het enige dat voor onrust in Hilversum zorgt. Volgens het wetsvoorstel liberalisering media kunnen 'derden' binnenkort beschikken over de programmagegevens, maar die moeten dan wel worden gekocht van de NOS. De tekst van het wetsvoorstel bleek direct al voor velerlei uitleg vatbaar. De uitgeefwereld hoopt dat de NOS verplicht wordt de programmagegevens, in vakjargon het 'spoorboekje' genoemd, te verkopen aan derden. Maar de NOS was er als de kippen bij om bekend te maken dat de gegevens niet voor verkoop beschikbaar komen. Verschillende leden van de Tweede Kamer hebben op hun beurt al laten weten dat dit te simpel gedacht is van de NOS.

Bij het beschermen van de omroepgegevens dient de NOS rekening te houden met de Europese Commissie, die het misbruik van machtspositie verbiedt. In Engeland is er al ingegrepen. “Maar”, licht NOS-jurist B. Snijder toe, “het zogenaamde Magill-arrest, waarmee een Ierse uitgever de Britse omroepgegevens in handen kreeg, gaat hier niet op. Daar was sprake van een gat in de markt en daar kun je in Nederland uiteraard niet van spreken. Onze uitspraak over het niet verkopen van de gegevens lijkt hard, maar je moet het plaatsen binnen de huidige concurrentieverhoudingen. Waarom zouden wij ze aan de concurrent verkopen?”

Nu is het publiceren van de gegevens alleen toegestaan in een verkorte vorm per dag, zoals de dagbladen doen, of geclusterd per onderwerp, zoals dat in enkele tijdschriften gebeurt. Een volledig spoorboekje zit er wat de NOS betreft niet in. Maar lang niet iedereen is het daarmee eens, ook in politiek Den Haag niet. In dat geval komt het gevaar van twee kanten op de gidsen af.

Van de half miljoen Vara-leden waren er op 1 januari maar 26.606 tientjeslid. Wil de rest straks het programmablad houden, als daarnaast ook nog 25 gulden voor het lidmaatschap van de Vara moet worden betaald? Deze week verspreidde de Vara in 5,9 miljoen huishoudens een speciale uitgave met daarin een oproep om lid/abonnee te worden van de Vara. “Nee”, zegt Hans Wilbrink, uitgever van Vara TV Magazine, “die actie heeft niets met de toekomst te maken. Het is gewoon een actie waarin gewezen wordt op een aantal nieuwe programma's die de Vara komend jaar gaat brengen.” Wilbrink vertrouwt volledig op de verknochtheid van de Vara-achterban aan zowel de Vara als het blad. Of de 'loskoppeling' er komt en hoe die wordt vormgegeven? Wilbrink moet het nog zien.

De VPRO daarentegen juicht de plannen van staatssecretaris Nuis ronduit toe. Gids-redacteur Henk Willemse: “Bij ons is er nog niet eens over gepraat. Wij zijn altijd al voorstander geweest van het loskoppelen van het abonnement en het lidmaatschap. Voor ons betekenen de plannen niets. De VPRO-gids verschilt wezenlijk van de andere bladen. Wij zijn een onafhankelijk journalistiek medium. Het blad staat binnen de VPRO op zich.”

Ook hoofdredacteur Peter Lichtenauer van de Avro-bode en TeleVizier maakt zich nog niet druk. Lichtenauer koestert de geruststellende gedachte in deze tijden dat de abonnees van zijn bladen zich juist zo weinig verbonden voelen met zijn omroep. Hij maakt bijna trots melding van een onderzoekje dat de Avro onlangs deed en waaruit bleek dat nog geen tien procent van de abonnees van TeleVizier zich lid van de Avro voelt. Het gaat ze om het blad. Dat moet de omroep overigens wel te denken geven als na eventuele 'loskoppeling' de abonnees niet automatisch meer meetellen als lid. Twintig procent van de exemplaren van TeleVizier gaat nu in de losse verkoop van de hand.

Lichtenauer: “De Avro is ook veel meer een algemene omroep. Op de omslag van TeleVizier staat ook duidelijk dat het een onafhankelijk programmablad is. Wij wilden altijd al wat algemeen zijn en binnen de Avro vinden we daar gelukkig gehoor voor. Onze reactie op de loskoppeling van lidmaatschap en omroepblad, als het al doorgaat, zal alleen zijn dat we betere, mooiere bladen gaan maken. Er zal meer geld aan worden uitgegeven. Dat is al afgesproken.” Voor de Avro-bode liggen aparte plannen klaar. Lichtenauer: “Daarin gaan we ons helemaal richten op de 45+-generatie: de grey tigers, een groeiende doelgroep. De Avro-bode wordt het blad voor de grijze tijger. Die kijken veel televisie en willen er ook een blad bij.”

Ook de KRO wil zich binnenkort met een geheel vernieuwde gids op de Nederlandse televisiekijker boven de veertig richten. Het roer wordt op de redactie van de KRO-gids volledig omgegooid. Hoofdredacteur Willem van Rooij: “Een paar jaar geleden is besloten dat de KRO als omroep zich meer op jongeren zou moeten gaan richten. Dat blijkt heel moeilijk. Omdat je je dan op zowel jongeren als de oude trouwe doelgroep gaat richten, krijg je een onduidelijk geheel. In het rapport-Ververs wordt om duidelijkheid gevraagd bij de omroepen. We breken nu radicaal met het oude beleid en kiezen voor de oude trouwe doelgroep van mensen boven de veertig jaar.”

In verband daarmee zullen de programmagegevens duidelijker worden vormgegeven en zal het blad in een groter, duidelijker lettertype worden gedrukt. Ook meer dan voorheen zal er aandacht zijn voor de eigen KRO-programma's en sterren. De Mikro-gids blijft voorlopig zoals deze nu is.

Bij de NCRV baren de plannen van Nuis meer zorgen. De hoofdredacteur van de NCRV-gids, Klaas Koopman, noemt de plannen 'ondoordacht'. “Het sociale aspect van de gidsen wordt vergeten. Het schept een band tussen omroep en achterban. Omdat er zoveel gidsen zijn, concurreren we en kan de prijs laag blijven. Als er straks minder abonnees komen, loop je kans dat de prijs flink omhoog moet en dan is het blad niet meer bereikbaar voor iedereen.”

Ook de Evangelische Omroep vertrouwt op de trouwe achterban. Met reden, want uit onderzoek bleek dat ruim negentig procent van de EO-leden bereid is 25 gulden te betalen voor het lidmaatschap. Voorlichtster Yolande Blokland: “Ook voor de EO-Visie maakt het waarschijnlijk niet veel uit. Uit onderzoek van Intomart bleek dat 46 procent van de abonnees de gids wil houden, ook als de programmagegevens vrijkomen voor commerciële uitgevers. 32 Procent moet er over nadenken en slechts 22 procent zou een andere gids nemen.”

De Tros brengt naast het kleine bondige Kompas sinds enige tijd ook de TV-krant uit. Een groot succes. De oplage van dat laatste blad steeg vorig jaar spectaculair van 25.000 naar 150.000. Dat leverde de omroep flink wat nieuwe leden op. Ook als het tot loskoppeling tussen lidmaatschap en abonnement komt, zal de TV-krant wel overleven, verwacht Wim Koesen, hoofdredacteur van zowel de TV-krant als Tros Kompas. “Tros Kompas zal een heel zwaar gevecht moeten aangaan. Het wordt wild-west”, concludeert Koesen vrolijk. “De sterkste bladformule zal winnen. De toekomst van de bladen ligt straks helemaal in handen van de lezers.”

“Vroeger was het omroepblad een soort positief begeleider van de omroep. Dat is voorbij. Mensen nemen Tros Kompas en TV-krant voor het blad. In de toekomst zullen de omroepen afgerekend worden op inhoudelijke betekenis. Ik denk al zestien jaar 'dit is het jaar van de waarheid' en nu gaat het door, denk ik.” Zelf maakt Koesen het niet meer mee. Per 1 januari hevelt de Tros de bladen over van De Telegraaf naar uitgeverij Audax - voor de Tros is het onverteerbaar dat de uitgever van de Tros-bladen tegelijk mede-eigenaar is van SBS 6 en Sport 7.

Daarmee lijkt De Telegraaf voorlopig het grootste slachtoffer te worden van de weigering van de NOS de programmagegevens te verkopen. Bij de krantenuitgever zijn eind van het jaar honderd mensen over die de expertise hebben om een omroepblad te maken. Die zouden goed ingezet kunnen worden om een van de bijlagen op te luisteren met de programmagegevens. Er zijn trouwens meer uitgevers die de gegevens graag in handen zouden krijgen.

Koesen: “De toekomst wordt spannend. De rechter zal beslissen.” In de rechtszaal zal er ook op worden gewezen dat de NOS de gegevens al heeft 'meegegeven' toen Veronica commercieel werd. Het Veronicablad is met een oplage van 1,3 miljoen per week de absolute topper onder de televisiegidsen. Hoofdredacteur Michael Kroonbergs verwacht voor zijn blad weinig van alle wetsontwerpen: “Tenzij de omroepen de prijs van hun bladen met 25 gulden gaan verhogen of zo. Dat kan heel gunstig voor ons uitpakken.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden