Omhels het lijden, en kus het leven in het voorbijgaan

Vreemd genoeg verwijst het woord passie naar verdriet, lijden en dood, maar betekent het ook geestdrift en bezieling. Is er dan misschien een samenhang?

Geestdrift, bezieling en bevlogenheid maken ons tot wie we zijn. Geldt dat dan ook voor pijn en verdriet? Ben je niets als je nog geen pijn en verdriet hebt gehad? Dat is een moeilijke en ook wel een wat bedreigende vraag. De middeleeuwse Hildegard van Bingen zegt dat je de deur van het leven pas binnengaat als je de pijn van het leven bij je binnenlaat. Dat is een vreemd geluid voor hedendaagse mensen voor wie pijn en verdriet juist taboe zijn. We willen daar zo snel mogelijk met pillen en verdovingen vanaf.

Leven is lijden, zegt de Boeddha. Niet alleen de Boeddha, maar ook andere grote leraren uit het verleden als Lao Tse, Mozes, Socrates, Jezus wijzen op de realiteit van lijden en dood. En ze bedoelen te zeggen dat er zonder lijden, zonder pijn en verdriet geen leven bestaat. Dat doen ze niet om ons somber te stemmen, maar om ons de werkelijkheid voor te houden zodat we niet wegdromen en ons kapot schrikken als er iets ergs gebeurt. Het gaat erom - al gedurende de hele wereldgeschiedenis - dat wij leren omgaan met verdriet, pijn, lijden en dood. Het helpt niet als we daaraan niet willen denken. Veel oude wijsgeren, maar ook huidige wijze mannen en vrouwen houden ons zelfs voor dat hoe meer we de angst voor verdriet, voor pijn, lijden en dood wegdrukken of ons er voor verstoppen, hoe meer angst voor onheil en onzekerheid over ons huidige bestaan toeneemt.

Wanneer we in contact komen met een extreme vorm van lijden en verdriet, dan zijn we ten einde raad. Maar soms ervaren we en we lezen erover, dat als we het beest in het gezicht zien, we dan worden teruggeworpen op het wezenlijke van het bestaan, daar waar het ego en het zelfbeeld geen rol spelen en we ons verbonden weten met alles wat zwak en broos is. Dat geeft een onbekend elan, kan zelfs een bron van inspiratie vormen. De indruk bestaat echter dat wij in onze maatschappij pijn en verdriet, die ons weerloos en kwetsbaar maken, zo snel mogelijk ongedaan proberen te maken. We willen niks van dat schoonspoelen weten. Hulpverleners, medici, wetenschappers doen al het mogelijke om pijn en verdriet weg te nemen. Ze doen aan pijnbestrijding en geven pillen tegen verdriet. Dit roept de vraag op of daarmee niet het kostbare en wezenlijke van wat mensen bezitten wordt afgepakt.

Waarom ging de lamp uit, vraagt de Indiase dichter Rabindranath Tagore zich af. De lamp ging uit omdat hij die met zijn mantel wilde beschermen tegen de storm. Met dit beeld wil hij aangeven dat juist door zijn goede bedoelingen de lamp uitging, dat de zuurstof wordt weggenomen die noodzakelijk is voor vuur, licht en hartstocht.

Van onze verre voorouders komt het passieverhaal van Jezus die gefolterd en gekruisigd werd en daarmee de dood overwon. Het kruis als symbool van lijden en dood zal verlossing brengen. Omhels het kruis en je wordt bevrijd van de angst. Dat passieverhaal staat in onze cultuur symbool voor hoe mensen met hun lijden kunnen omgaan.

Het is jammer dat we met het belangrijkste vraagstuk uit de menselijke geschiedenis, namelijk hoe om te gaan met de tijdelijkheid van het bestaan en met pijn, lijden en dood, vaak zo knullig omgaan. Juist verzet tegen pijn en verdriet maakt ons doodsbang voor ziekte en dood. Daarom is er meer aandacht nodig voor het kruis als symbool van lijden en dood. Dat kan voor meer passie zorgen om intensiever met de dingen om te gaan en het leven te kussen in het voorbijgaan.

De volledige toespraak die Piet Winkelaar hield op Palmzondag in Dat Bolwerck in Zutphen, is te lezen op www.trouw.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden