Omhels Griekenland met vergeving en verzoening

Een goede relatie met Griekenland is zoveel beter dan een harde clash, betogen econoom Marcel Canoy en theoloog Kees van der Kooi.

Hoe gaan we om met Griekenland en de torenhoge schuld die het land heeft opgebouwd? Het ferme 'afspraak is afspraak' stemt vele Nederlanders tevreden: hun politici weten van geen wijken tegen die onbetrouwbare Grieken. Er is ook een andere mogelijkheid, waarin we de morele orde die we delen in Europa herijken en kwijtschelding en herstel meer zijn dan blijken van een softe aanpak.

Wij pleiten voor een aanpak waarin realisme samengaat met een verhaal waarin economische en levensbeschouwelijke noties een rol spelen. Afspraken hebben als doel om de relaties binnen een gemeenschap ordentelijk te laten verlopen. Als, zoals nu in het geval van Griekenland, er sprake is van een crisis omdat de afspraken zijn geschonden, is het dan mogelijk noties van schuld en verzoening een rol te laten spelen?

Woorden als vergeving en verzoening kunnen de indruk wekken van een softe boodschap. Het tegendeel is het geval. De theologie stimuleert tot een helder realisme ten aanzien van wat mensen fout doen. Verzoening betekent niet door de vingers zien, maar het beestje bij de naam noemen en realistisch zijn. Een gezonde zondeleer nodigt uit tot reflectie, waarin men zich niet door het kwaad laat bedelven. Onverbiddelijke sancties zijn vaak nadeliger dan ruimte maken naar de toekomst.

Jozef en zijn broers

Het verhaal van Jozef en zijn broers uit het Oude Testament is een mooi voorbeeld van hoe herstel van geschonden vertrouwen laagje voor laagje wordt opgebouwd. Jozef is door zijn broers verkocht aan een rondreizende karavaan. Eenmaal tot onderkoning in Egypte gepromoveerd, onderwerpt hij zijn broers aan tergend lang durende testen. Doel van Jozef was niet zijn broers te vernederen of ze maximaal te straffen, maar om te bezien of er ruimte was voor een gezamenlijke toekomst.

De Grieken hebben nagelaten om zich aan de Europese regels te houden, hebben daarbij dubieuze boekhoudtrucs toegepast en hebben hun instituties niet op orde. Is er, nu in het nieuwe Griekse kabinet de corrupte Griekse elite op een zijspoor is gezet, een nieuwe start mogelijk?

Net als bij het verhaal van Jozef kunnen nieuwe afspraken de oude prima vervangen als het doel de heling van de relatie is. Maar wie garandeert dan dat deze afspraken wél werken? Hiervoor is nodig dat de communicatie gericht is op toekomstig wederzijds vertrouwen en niet op polarisatie. Stap voor stap zal daarbij duidelijk moeten worden of in Griekenland zelf de morele orde merkbaar verandert. Tekenen daarvoor zijn aanwezig, gezien de verzoenende toon van de Griekse minister Varoufakis en de hervormingen die in Griekenland al zijn ingezet.

Verzoening

Een model van verzoening is zowel theologisch als economisch te motiveren. Als schulden onhoudbaar zijn, worden ze ook niet terugbetaald als de Grieken uit de eurozone stappen. Roekeloos leengedrag kan alleen door roekeloos uitleengedrag van de andere eurolanden. Verzoening betekent wederzijdse aanpassing, op basis van gelijkwaardigheid en respect.

Bij toekomstige acties zullen de Grieken beter rekening moeten houden met hun verplichtingen in Europa, terwijl de andere lidstaten beter rekening kunnen houden met de context en de al geleden schade.

Er is een onderwaardering voor vergeving omdat die vaak onterecht geassocieerd wordt met een softe aanpak. Omdat straffen maatschappelijk tastbaarder zijn, worden de baten overschat. Indien er ook bij de Grieken een belangrijke motivatie is hun morele orde te herijken, is er een basis waarin vergeving voor alle partijen beter kan uitpakken dan straffen. Vergeven is niet vergeten, maar werken aan een gemeenschappelijke toekomst. Daar is niets softs aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden