Omhels die snelweg maar!

Interview | Wie wil er nou wonen naast de snelweg? Toch zullen we er door ruimtetekort aan moeten wennen, denkt bouwkundig ingenieur Karst Kortekaas. Maar dan wel energieneutraal.

Je eigen tomaten, sla en aardappels in de gezamenlijke kas van je appartementencomplex telen met behulp van de groeizame CO2 die van de aangrenzende overkapte A10 is afgevangen. Achter de glazen wand van die gemeenschappelijke tuin, zie je auto's en vrachtwagens voorbij gassen. Je hoort en ruikt ze alleen niet, en je hebt ook geen last van het fijnstof die hun uitlaten uitbraken. Vanaf de loggia's van de appartementen leveren het licht van de voorbij suizende autolampen, verlichte afzuigkappen en de glazen buizen in de tunnel waardoor het CO2 de uitlaatgassen wordt opgevangen 's avonds een mooi futuristisch panorama op.

In zijn ontwerp voor een energieneutraal woonconcept dat stadslandbouw, wonen en transport combineert, wil bouwkundig ingenieur Karst Kortekaas de snelweg en de bijbehorende techniek expres niet wegmoffelen. "Het zijn allebei kunstvormen. Juist door te laten zien hoe het voorbij stromende verkeer ervoor zorgt dat jouw woning wordt verwarmd en je planten groeien, zorg je ervoor dat mensen er trots op zijn om naast de snelweg te wonen."

Dat is nu wel anders. Huizen dichtbij de snelweg zijn niet populair. Tussen woningen binnen en buiten de ring zit vaak een enorm prijsverschil, ook al liggen ze soms maar vijftig meter bij elkaar vandaan. Afgezien van de herrie is het voor de gezondheid ook niet aan te raden om naast de autoweg te wonen. Door het inademen van uitlaatgassen leven bermbewoners gemiddeld een jaar korter dan mensen die in een iets groenere omgeving wonen. Niet voor niets is op advies van de Gezondheidsraad wettelijk vastgelegd dat scholen en andere openbare gebouwen op minimaal 300 meter van drukke wegen moeten worden gebouwd. Woningen en kantoren moeten minimaal 30 meter afstand houden.

"Vlakbij de snelwegen die steden doorkruisen, liggen vaak braakliggende terreintjes, en de tunneltjes die er onderdoor lopen zijn vaak grimmig. Passanten voelen zich er niet veilig", vertelt Kortekaas. "Het draagt allemaal niet bij aan het imago van wonen naast de snelweg." Toch is het volgens hem onvermijdelijk dat we steeds dichter tegen drukke wegen aan zullen schurken. "Inmiddels woont wereldwijd meer dan de helft van de mensen in de stad. In 2050 zal dat naar schatting zo'n 75 procent zijn. In steden als Tokio, Shanghai, Mexico-Stad en Los Angeles wonen miljoenen mensen. Die willen ook van A naar B. Drukke wegen in de stad zijn onvermijdelijk. En al die stedelingen willen ook groen en parken om in te recreëren en af te koelen. Vanwege de torenhoge grondprijzen kunnen stadsbesturen het zich niet permitteren om stukken grond braak te laten liggen."

Met dat in het achterhoofd besloot de TU-Delft student om voor zijn afstudeeronderzoek een alternatief plan te bedenken voor het gedeelte van de A10 bij Amsterdam-Sloterdijk. Zelfs bedrijven zien het in dit troosteloze deel van de stad niet zitten. Veel kantoren staan leeg. "Overdag lopen er wel wat mensen, maar na zessen is het er helemaal uitgestorven. Zonde, want in totaal is er 856 miljoen euro in dit Teleport-gebied geïnvesteerd."

Dode ader

Door wonen, werken, groen en vervoer met elkaar te integreren, wil hij deze dode ader van de stad nieuw leven inblazen. Met bestaande technieken moet het volgens hem mogelijk zijn om dit gebied energieneutraal en aantrekkelijk te maken. Kortekaas laat op zijn laptop een impressie zien van zijn voorstel voor de A10. De plaatjesreeks opent met een beeld van een appartementencomplex met een plein ervoor. "Achter deze stedelijke gevel zit de snelweg verborgen." Uit de volgende plaatjes blijkt dat de appartementen als een soort la in de achtergelegen kas zijn geschoven. "In de gemeenschappelijke tuin kunnen de bewoners groenten verbouwen en ontspannen. Het voordeel van een kas is dat je ook als het regent nog met je laptopje buiten kunt werken. De lucht is zuiver, die wordt gefilterd. Wie dat een vervelend idee vindt, kan aan de voorkant van zijn huis via een raam de buitenlucht binnenlaten."

De gemeenschappelijke kas is weer gekoppeld aan de overkapte snelweg ernaast. "In het dak van de plastic overkapping komen afzuigpompen die de uitlaatgassen filteren en het CO2 en de warmte van het verkeer en de zon opvangen. De CO2 wordt via glazen buizen vanuit de bodem de kas in geblazen, zodat de planter beter groeien. De opgevangen warmte en de elektriciteit afkomstig van de zonnepanelen op het dak, worden gebruikt om de woningen te verwarmen en van stroom te voorzien. 's Zomers wordt de overtollige warmte met warmtewisselaars in de bodem opgeslagen, waar het 's winters weer uit kan worden opgepompt.

Ook het regenwater en het afvalwater van de huishoudens wordt gerecycled. "Zie je die vijvers? Dat zijn een soort moerassen waarin met behulp van natuurlijke filterlagen het water wordt gezuiverd."

Mocht deze idylle door een ongeval op de snelweg worden verstoord, dan kunnen hulpdiensten, net als in gewone tunnels, via de vluchtstrook de slachtoffers bereiken. "Het ETFE-plastic waarvan de overkapping is gebouwd, schroeit bovendien snel weg en is daardoor veiliger dan een glazen overkapping die kan versplinteren."

Het klinkt allemaal prachtig, maar rijzen de kosten niet de pan uit? "Dat valt mee", denkt Kortekaas. "Je kunt namelijk gebruikmaken van de bestaande snelweg. En er moeten sowieso 30.000 woningen in Amsterdam worden bijgebouwd." Al met al zouden de meerkosten van dit project zo'n 32,7 miljoen zijn. "Dat is nog altijd maar 3,8 procent van de totale kosten die in het Teleport-gebied zijn geïnvesteerd. Daarbij heb je deze kosten in zeven jaar terugverdiend met het vrijmaken van waardevolle bouwgrond, stadslandbouw en energiebesparing. Bovendien profiteren de wijken eromheen ook van de schonere lucht en de betere sfeer rondom de snelweg. Met zo'n project kun je ook de financiële en culturele barrières slechten die drukke wegen vaak opwerpen."

Ruimte voor ideeën

Evengoed verwacht Kortekaas wel dat de kosten een struikelblok zijn om investeerders te vinden. Omdat hij er tegen opzag om vergeefs bij allerlei projectontwikkelaars te leuren met zijn idee, heeft hij zijn project de afgelopen maanden op een wat lager pitje gezet. Zijn eigen internetbedrijfje kost bovendien veel tijd. Hij was dan ook blij verrast toen hij laatst een telefoontje kreeg van bouwadviesbedrijf DGMR om zijn plan te komen toelichten. "Nu de crisis voorbij is, is er misschien weer ruimte voor dit soort ideeën."

De opmars van de elektrische auto zal over twintig jaar als het goed is de noodzaak om geluidswallen te bouwen en uitlaatgassen en CO2 op te vangen, sterk verminderen. Evengoed verwacht hij dat zijn woonconcept toekomstbestendig is. "Tegen die tijd kun je de weg nog steeds gebruiken om warmte en elektriciteit te oogsten. En snelwegen blijven dode aders door steden waarmee meer gedaan kan worden. Mijn ideaal is de Seine die dwars door Parijs stroomt en waar aan de oevers gezellige stadstranden en terrassen liggen. Het zou prachtig zijn als we van snelwegen ook een gezellig middelpunt van de stad kunnen maken."

Planten groeien goed dankzij de extra de CO2 die de auto's leveren, bewoners kunnen 'buiten' toch altijd droog wandelen en tuinieren.

De overkapte snelweg: warmte en CO2 worden opgevangen en hergebruikt.

Het plan kost duizend euro per huis extra, maar dat geld kan in een paar jaar zijn terugverdiend

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden