'Ome Piet moest drie maanden brommen'

Daniël van den Bos (1952), docent recht op de Christelijke Hogeschool Ede.

'Na het overlijden van mijn vader besloot ik om al zijn brieven te ordenen. In een brief van ome Piet stond iets wat me meteen opviel. Zijn broer schreef dat hij net terug was in zijn gezin, maar dat hij het er nog wel heel erg moeilijk mee had. Waarmee dan? Dat bleef me intrigeren. Een paar maanden later ging ik bij drie tantes informeren hoe dat nou zat. Zij vertelden dat ome Piet in de gevangenis had gezeten voor de diefstal van een staaf goud. Nooit heeft mijn vader, die toch bepaald een verhalenverteller was, daarover iets losgelaten. Die onthulling was het startsein van een zoektocht die tweeënhalf jaar zou duren.

Het verhaal begint bij het besluit van de regering in 1938 om het goud van De Nederlandsche Bank elders op de wereld in veiligheid te brengen vanwege de toenemende dreiging uit Duitsland. Bij de inval op 10 mei 1940 was nog niet al het goud verscheept. Het goud dat bij de hoofdvestiging in Amsterdam lag, verdween probleemloos naar IJmuiden en ging van daar naar plaatsen als New York, Londen en Pretoria. Het goudtransport in Rotterdam stuitte op problemen. Het gebouw van de bank aan De Boompjes lag zwaar onder Duits vuur en bovendien was het goud niet ingepakt.

Op 11 mei werd Loodsboot 19 ingeschakeld voor het vervoer van de goudstaven naar Hoek van Holland. Ter hoogte van Vlaardingen voer de boot op een magnetische mijn die voor een geweldige explosie zorgde. Het schip scheurde in stukken en lag heel snel op de bodem van de Maas. Van de 22 bemanningsleden overleefden slechts zes de klap. De 937 goudstaven lagen op de bodem.

Bergingsbedrijf Van der Tak begon snel een actie, maar de Duitsers kwamen daar achter en namen al het goud in beslag. Uiteindelijk haalden duikers van Van der Tak 816 staven naar boven. De rest bleef liggen omdat Van der Tak zei dat die onvindbaar was. Achteraf snap je niet dat de Duitsers zich daarbij hebben neergelegd, want ze zaten te snakken om goud. Het was voor hen de enige manier om in het buitenland zaken te doen want niemand accepteerde Duitse marken. Van het goud uit de Maas heeft Hitler een fors deel van de oorlog kunnen financieren.

Opmerkelijk is dat pas na één jaar na de bevrijding De Nederlandsche Bank op zoek ging naar de 121 staven die de Duitsers daar hebben laten liggen. Dat hadden ze al op 6 mei moeten doen. Hoe dan ook, onder leiding van Rijkswaterstaat werd een jaar lang op de locatie waar het schip was gezonken systematisch de bodem afgegraasd, op zoek naar de gouden staven. Op een van die boten werkte mijn ome Piet.

In een van de emmers die modder en slib van de bodem naar boven brachten zag hij vermoedelijk - hoe het precies is gegaan weet ik niet, want hij overleed in 1969 - iets glinsteren. Met een smoes heeft hij de band waaraan die emmers vastzaten stilgelegd en snel de staaf uit de emmer gevist, voordat de controleurs dat merkten. Samen met vier anderen - onder wie de bekende wielrenner John Braspennincx, alias 'de koning der kermiskoersen', die hielp bij de verkoop van het goud - werden zij later hiervoor opgepakt en berecht. Ome Piet moest drie maanden brommen. Het toeval wilde dat een neef van mijn moeder een van de andere helers bleek te zijn.

Uiteindelijk werden er 111 staven teruggevonden in de Maas en bleken er vier gestolen te zijn door baggeraars, inclusief die door ome Piet. Zes staven zijn nooit gevonden en moeten ergens liggen. Intrigerend, inderdaad. Daarover doen de raarste verhalen de ronde. Zo is met het zand uit de Maas het bedrijventerrein De Spaanse Polder in Rotterdam opgespoten. Onder die bedrijven kan nog een staaf liggen. Mogelijk is destijds de bodem van de Maas niet helemaal goed doorzocht en liggen er nog staven op ontdekking te wachten.

Een open vraag is wat er precies met de staaf van ome Piet is gebeurd. Ik weet dat het goud naar Antwerpen is gegaan en daar door een zekere Sander Maas is gekocht. Wat deze Antwerpenaar ermee heeft gedaan is onbekend. Ik heb dat verder niet uitgezocht, ik vond dat het boek zo wel klaar was."

Daniël van den Bos: Baggergoud.
Free Musketeers, Zoetermeer. ISBN 9789048417315; 237 blz. € 18,95

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden