Het consult

Oma heeft niet altijd gelijk: vijf gezondheidstips onder de loep

Beeld Getty Images/EyeEm

Bij alledaagse kwaaltjes weet oma vaak wel raad, maar welke raad moet je opvolgen en welke niet? Vijf gezondheidstips van grootmoeder onder de loep.

Lig je wanhopig sniffend en snotterend in bed, belt je moeder, vriend of vriendin en zegt: “Nou, mijn oma zei altijd...”, om je vervolgens te bekogelen met volkswijsheden over uien in sokken, citroenen en op een droge boterham te verorberen knoflooktenen. Klinkt bekend? Regelmatig krijgt de redactie mails met vragen over huis-, tuin- en keukenmiddeltjes voor kleine kwaaltjes. Werken die echt en waarom wel of niet? 

Vaporub voor schimmelnagels

Een man die zich uitgeeft als ‘de onbeschimmelde lezer’ mailt dat hij dankzij Vicks Vaporub geen schimmel meer heeft op zijn teennagels. Bij zijn broer werkte dit zalfje dat de luchtwegen moet openen bij verkoudheid ook. Op internet zijn talloze succesverhalen te vinden, maar deze functie van Vicks staat niet in de bijsluiter.

Huisarts Just Eekhof doet momenteel onderzoek naar behandelingen voor schimmelnagels. Je kunt de woekerende schimmel op twee manieren bestrijden, zegt hij. Met een antischimmelmiddel, een echt medicijn, of met stoffen die chemisch de schimmel doden. Naar de medicijnen is wel onderzoek gedaan, naar ‘alles wat je erop smeert’ niet, aldus Eekhof.

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat het medicijn terbinafine het meest effectief is. Of Vicks Vaporub werkt, is nooit onderzocht. “Het is mogelijk dat het een keer werkt”, zegt Eekhof wel. “Het kan zijn dat de eucalyptus die in de zalf zit een etsende werking heeft. Maar je weet pas echt of het werkt als het bij een aanzienlijk percentage werkt. Nu kan het ook zijn dat de schimmel uit zichzelf is overgegaan in de periode dat de lezer Vaporub smeerde.”

Uien naast je bed bij verkoudheid

De volkswijsheid dat een doorgesneden ui naast je bed helpt tegen virussen, stamt al uit 1500, als we National

Onion Association (die bestaat echt) moeten geloven. Aan het eind van de Middeleeuwen geloofden de mensen dat de gevreesde plaag, de pest, zich verspreidde via vieze lucht. Ze dichtten de ui luchtverfrissende capaciteiten toe.

Vandaag de dag zijn er nog heel wat mensen die bij griep of verkoudheid een ui in tweeën naast hun nachtkastje leggen. Volgens de mondelinge over-

levering absorberen uien bacteriën. Daar kunnen we kort over zijn: dat kán wetenschappelijk gezien niet.

Wel komt er zodra je het mes in een ui zet een gas vrij: synpropaanthial-S-oxide, het gas dat je doet huilen als je staat te koken, omdat er een bijtend zuur ontstaat zodra het in contact komt met vocht. Als je je ogen sluit, heeft het een ander effect: het kan het opgehoopte vocht in je voorhoofdsholten oplossen, wat voor verlichting zorgt.

Maar met een uitje gaan slapen en hersteld wakker worden, dát gaat dus niet op. “Hoewel de ui voor verkoudheid in theorie veel potentie zou moeten hebben, ontbreekt degelijk wetenschappelijk bewijs”, reageert huisarts Pieter Barnhoorn uit Leiden, die ook onderzoek doet naar alledaagse kwalen.

Olijfolie bij oorpijn

Een jonge lezer kreeg de woede van zijn huisgenoten over zich heen toen hij de gehele gezamenlijke fles olijfolie in zijn oor had gegoten toen hij oorpijn had. Een tip van oma, zei hij. Vervolgens was zijn kussen een vettige bende. Wel hielp de olie – was zijn indruk – om de opstopping in zijn buizen te doorbreken.

Oorpijn wordt vaak veroorzaakt door een prop van oorsmeer. Het uitspuiten van het oor behoort tot een van de behandelmogelijkheden, aldus huisarts Barnhoorn. “Vaak wordt het advies gegeven om van te voren de prop te verweken met olijfolie. Of olijfolie zo veel beter is dan andere oliesoorten is zeer de vraag. Waarschijnlijk kunnen alle vormen van olie behalve stookolie worden aangeraden.”

Maar wat vaker gebeurt en voor de patiënt het meest comfortabel is, is als zijn oren gewoon direct worden uitgespoten met water, zegt Barnhoorn. Eigenlijk is vooraf weken niet nodig. “Als het uitspuiten niet het gewenste resultaat heeft, kan de patiënt even naar de wachtkamer om het water te laten ‘intrekken’. Vaak is een hernieuwde poging een kwartier later wel succesvol.”

Rauwe knoflook bij koorts

Knoflook wordt al sinds de tijd van Hippocrates tegen allerlei ongemakken gebruikt. De teentjes die we in de pan versnipperen om ons eten te kruiden, staan bekend om hun antibacteriële werking. Een teentje op een droge boterham zou helpen tegen griep. Maar degelijk onderzoek naar knoflook als remedie voor koorts ontbreekt, aldus Barnhoorn.

Volgens artsenhandboek Cochrane is er slechts één gereviewde studie naar de werking van knoflook bij griepachtige verschijnselen; het gaat om een klein onderzoek onder zo’n 150 patiënten. Daaruit bleek dat de mensen die knoflook slikten gedurende twaalf weken, minder griep kregen en minder dagen ziek waren dan de placebogroep. Maar om het bolgewas op basis hiervan als geneesmiddel te omarmen, is een beetje voorbarig.

Gember tegen misselijkheid

De wortelknol van de gemberplant mag er dan uitzien alsof ‘ie zo uit de volkstuin is gerukt; al eeuwen wordt de heilzame werking ervan geprezen. Deze raad van oma kun je zonder risico opvolgen, want hij is zelfs opgenomen in de standaard van het Nederlands Huisartsen Genootschap.

Gember, vier keer per dag 250 milligram, is het eerste advies bij matige klachten van zwangerschapsmisselijkheid. Er zijn vier kleine onderzoeken naar gedaan met controlegroepen die een placebo kregen. Uit twee onderzoeken bleek dat het braken van vrouwen die gember innamen, inderdaad verminderde. sterker althans dan bij de vrouwens die een placebo innamen.

Uit een ander onderzoek, waaraan het Nederlands Huisartsen Genootschap refereert in zijn richtlijn, bleek dat gembersiroop de misselijkheid van zwangere vrouwen doet afnemen.

In het vierde onderzoek naar gembercapsules onder 67 zwangeren, ervoer de gembergroep minder misselijkheid dan de placebogroep (85 procent versus 56 procent).

Oma heeft niet altijd gelijk. Maar als het om gember en zwangere vrouwen gaat dus wel.

Heeft u ook een tip van oma die u wilt delen? Zet hem onder dit artikel in de reacties of mail naar gezondheid@trouw.nl. Ook andere consultvragen kunnen naar dit adres. Eerdere afleveringen van deze rubriek vindt u in ons dossier 'Het Consult.’

Lees ook: 

Huisartsen richten een speciaal fonds op voor huis-tuin-en-keukenkwalen

De crème uitsmeren of juist niet? Kan ik zwemmen met eczeem? Gaan deze wratten vanzelf over? Veel van de vragen in de huisartsenpraktijk gaan over alledaagse aandoeningen. Maar de huisarts weet veel niet precies.

Vlinders in je benen: wat als je niet kunt slapen door rusteloze benen?

Ruim 1 op de 20 Nederlanders heeft last van rusteloze benen. Door onaangename tintelingen in de benen is het simpelweg onmogelijk om stil te blijven zitten. Toch is er nog is nog veel onbekend over deze aandoening. Wat weten we wel en wat wordt nog onderzocht?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden