OM schakelt arts in bij strafzaak

Medisch beroepsgeheim voor het eerst met succes omzeild. Arts-deskundige doorzoekt 6000 medische dossiers.

Voor het eerst in de opsporing van financiële fraude is het medisch beroepsgeheim succesvol omzeild. De doorbraak komt uit onderzoek naar fraude bij een Haagse abortuskliniek. De Haagse rechter accepteerde recent dat het OM een arts-deskundige inhuurde voor het doorzoeken van 6000 medische dossiers in het kader van een strafrechtelijk onderzoek.

De fraude-opsporing moet professioneler worden, zo constateerde onlangs toezichthouder de Nederlandse Zorgautoriteit. De privacy en het medische beroepsgeheim zijn een groot goed, zo stelt de waakhond voor de zorg, maar zitten tegelijk een goede controle in de weg, niet alleen voor het OM maar ook voor verzekeraars.

De recente vervolging van een voormalige directrice (75 jaar) en een medewerkster (67 jaar) van een Haagse abortuskliniek is een van de meest in het oog springende strafzaken als het gaat om fraude in de zorg. De zaak, met een mogelijk fraudebedrag van 950.000 euro, leverde weliswaar geen spectaculaire straffen op maar wel het juridisch unicum. Omdat alle administratie van de kliniek was vernietigd, moest geput worden uit de medische dossiers zonder dat de privacy van de patiënten werd geschonden.

Het OM of medewerkers van de opsporingsdienst Fiod konden die dossiers niet inkijken, vandaar dat extern een arts-deskundige werd ingehuurd. Zij onderzocht in drie maanden tijd 6000 medische dossiers. Uniek in opsporingsland, maar tevens een zeer omvangrijke investering. Zeker als je dat afzet tegen de straffen die de Haagse rechter uitdeelde. Voor oplichting kreeg de directrice een boete van 25.000 euro. Voor meermalen gepleegde valsheid in geschrifte moet de medewerkster 120 uur onbetaalde arbeid verrichten. En dat terwijl het OM 21 maanden cel voor de directrice en 12 maanden waarvan zes voorwaardelijk voor de medewerkster eiste. Het OM is in hoger beroep gegaan.

Ook in de strijd tegen fraude met het zogeheten persoonsgebonden budget (PGB), eveneens een vorm van zorgfraude, hoopt het OM dit jaar een aantal omvangrijke zaken voor de rechter te brengen. Bij een PGB gaat het om een bedrag waar voor iemand zelf zorg, begeleiding of hulp kan inkopen. Tussen de PGB-fraudezaken zitten opmerkelijke gevallen. Zo wordt volgende week een zaak behandeld bij de Amsterdamse rechtbank met als verdachte een moeder die de zorgverzekering oplichtte voor ruim 70.000 euro door niet op te geven dat haar zoon was overleden.

Begin november werden een 60-jarige man en 44-jarige vrouw uit Apeldoorn opgepakt. Beiden werden aangehouden voor het vermoedelijk stelselmatig opstrijken van PGB-uitkeringen ter waarde van enkele miljoenen euro's. De beide verdachten runden een onderneming die diensten verleende, waaronder het verhuren van woningen aan 70 mensen met onder meer autisme en psychische problemen. Het onderzoek begon toen enkele cliënten klaagden dat zij de zorg niet kregen waarop zij recht hadden.

Opvallende rode draad in de zaken die het Functioneel Parket - onderdeel van het Openbaar Ministerie en gespecialiseerd in fraude - voor de rechter brengt, is dat het steeds om fraude gaat met geld dat is bestemd voor de meest kwetsbaren in de samenleving. Kwetsbaren die er volledig op moeten kunnen vertrouwen dat de zorgsector doet wat is afgesproken.

De slachtoffers van de fraudeurs zijn overigens niet alleen de mensen die recht hebben op een persoonsgebonden budget. Ook de zorgkantoren en de zorgverzekeraars die moeten uitkeren worden ernstig benadeeld. En dan gaat het soms om miljoenen euro's.

Recent is een directrice van een zorgbureau in Hengelo aangehouden. Het bureau dat zij bestierde ging in februari 2012 failliet. Zij zette haar praktijk echter voort met een nieuwe zorgorganisatie. Het OM denkt dat haar bedrijf zorgkantoren voor zeker 2 miljoen euro heeft benadeeld. De klandizie wierf zij vooral onder bezoekers van moskeeën, meestal Turken die de Nederlandse taal niet of slecht machtig zijn. Het vermoeden bestaat dat het bureau handtekeningen van cliënten vervalste en meer zorg declareerde dat het gaf aan de cliënten.

Bij de Nederlandse Zorgautoriteit komen op jaarbasis 200 signalen over onregelmatigheden binnen. Dat zijn zeker niet allemaal fraudezaken maar wat wel naar fraude ruikt is te omvangrijk om in de strafrechtketen af te wikkelen. De meest schrijnende en de juridisch meest interessante zaken worden eruit gevist.

Erop vertrouwen dat het strafrecht altijd het laatste redmiddel is, is onterecht. Voor minister Opstelten en het OM staat vast dat veel eerder in de zorgketen gelet moet worden op potentiële fraude. "Een intensivering van de opsporing alleen zal onvoldoende bijdragen aan de effectieve bestrijding van oneigenlijk gebruik en fraude in de zorg", zo schreef Opstelten op 20 december in een brief aan de Tweede Kamer.

123 keer tanden laten trekken op een dag
Hoe groot de fraude in de zorg is, is onbekend. Indicaties zijn er wel. Zeer recent publiceerde de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) een tussenrapportage van een omvangrijk onderzoek naar fraude dat in juli afgerond moet zijn. Het ging daarbij om vier sectoren: de huisartsenzorg, mondzorg, farmacie en de GGZ. Op basis van een steekproef - 1 procent van de meest extreme declaraties werd bekeken - komen de onderzoekers tot de conclusie dat er in die vier sectoren voor tussen de 75 en 85 miljoen euro gefraudeerd kan zijn. Op veel plaatsen bleek dat de declaratieregels voor zorg zijn overtreden. Zo bleken sommige huisartsen te denken dat er vijf kwartalen in een jaar zitten en declareerden dan ook vijf keer het inschrijfbedrag voor een patiënt . Schade: 1,5 miljoen euro. Bij de mondzorg werd voor 7,7 miljoen euro te veel gedeclareerd omdat tandartsen en orthodontisten bepaalde handelingen in combinatie met elkaar declareerden waardoor dubbel uitbetaald werd. Tijdens het onderzoek bleek ook dat bij kinderen kronen werden geplaatst terwijl dat behandelingen zijn die bij kinderen vrijwel nooit voorkomen. De meest opvallende declaratie was die voor een patiënt op 20 mei 2010. Hij kwam die dag 186 keer voor in het systeem waaronder 123 keer voor het trekken van kiezen en tanden. Bij de farmacie dook ook zeer opvallend declaratiegedrag op. Een verzekerde was goed voor 4000 declaraties in een jaar. Mogelijk gaat het hier om iemand die verslaafden van medicatie voorziet of een eigen handeltje in farmaceutische producten is begonnen. Het totale bedrag aan mogelijke dubieuze declaraties liep in 2012 op naar 16,7 miljoen euro. Het zijn slechts indicaties, maar voor de NZa voldoende serieus om te stellen dat de opsporing van fraude in de zorg aanzienlijk professioneler moet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden