Review

Om ritmevast mee te zingen

Fans van The Beatles kunnen alle 188 liedjes in het Nederlands meezingen. Ooit, als het vertaalwerk van Erik Bindervoet en Robbert-Jan Henkes uitkomt.

'Zullen we het gesprek maar beëindigen en over een halfjaar een nieuwe afspraak maken?'' Erik Bindervoet vraagt het monter, maar niet helemaal zorgeloos. Een gesprek met het vertalersspan Erik Bindervoet en Robbert-Jan Henkes verloopt al nooit in courante hoor- en wederhoorregelmaat, maar als daar ook nog eens een licht alarmerend telefoontje over kopijrechten tussendoor komt, is de kakofonie compleet.

Bindervoet en Henkes vertaalden alle 188 liederen van The Beatles, of beter: zetten die onverschrokken naar hun hand. De drukproeven zijn vrijwel gereed, de dummy in singleformaat ligt klaar, maar of 'Help! The Beatles in het Nederlands' dit jaar nog verschijnt, is nog maar de vraag. Dat het eens komt is zeker.

Het werk is gedaan, The Beatles bestaan compleet in het Nederlands. Het origineel verschijnt niet naast de ver taling, want dat 'kent iedereen toch uit het hoofd'. Waarom eigenlijk het oeuvre van The Beatles, en niet dat van The Rolling Stones of Van Morrison vertaald? Domme openingsvraag. ,,The Beatles'', zegt Erik Bindervoet, ,,daar kun je niet omheen. Sinds we 'We Can Work It Out' hoorden, wisten we: wat is dat mooi! Wat is dat ontzettend mooie muziek. En het bleef mooi, tot en met 'Let It Be' aan toe.'' Robbert-Jan Henkes: ,,De Stones waren al blij als ze wat te zeggen hadden. De Beatles waren blij dat ze konden verbergen wat ze te zeggen hadden. Hmm, ik geloof dat ik over die typering wel tevreden kan zijn.''

Wacht eens even: geheel tegen de bedoeling in doemt daar toch weer die oeverloze welles/nietes-kwestie tussen Beatles en Stones op. Robbert-Jan Henkes stuurt kordaat bij: ,,Alsof de een de ander uitsluit! Een typisch geval van Nederlandse verzuiling. Ik wil niet dat mijn dochter trouwt met iemand die van The Rolling Stones houdt.''

Terwijl zij tussendoor 'Finnegans Wake' van James Joyce vertaalden, stuurden Bindervoet en Henkes elkaar de eerste Beatles-vertalingen als verjaarspresentjes toe. En al gauw was duidelijk dat alles van The Beatles geboekstaafde hertaling behoefde. Geen moment kwam bij hen op om eigenhandig Beatles-liedjes te gaan schrijven: ,,Waarom zou je dat doen?''

'Yellow Submarine' wordt in hun handen 'Duikboot onderzee', 'Back in the USSR' verandert in 'Terug in de CCCP', 'Ob-La-Di, Ob-La-Da' heet in het Nederlands 'Odysseus' Odyssee'. 'Strawberry Field, zoals het kinderopvanghuis van het Leger des Heils in Liverpool heette, klinkt bij Bindervoet en Henkes niet als 'Aardbeienveldje', maar 'The Egg man' uit 'I Am The Walrus' heet in het Nederlands wel degelijk 'de eierman', verderop 'de ijsman'. Bindervoet: ,,'The Eggman'was de bijnaam van 'het beest van The Animals', Eric Burdon. Die had de gewoonte om terwijl hij de liefde bedreef eieren op de lichamen van zijn minnaressen stuk te slaan. Maar het verwijst ook naar Humpty Dumpty van Lewis Carroll.'' De eierman dus.

Ze schreven ook een vuurwerkversie van 'Yesterday' maar voltooiden die niet. ('Enschede - Gist'ren was het nog een vlammenzee, Maar nu is het naar de ratsmodee, Met dank aan Fireworks, S.A., of was het toch André de V.....'.) Bindervoet diep zuchtend: ,,Er is zoveel lolligs met 'Yesterday' gedaan. Sjef van Oekel, Hans Teeuwen, Rijk de Gooijer ('het was gewoon een doordeweekse dee'). Jaja, alles is leuk, vooral als je erom kunt lachen.''

Niet alles hoeft letterlijk vertaald, het moet wel rijmen en aan één strenge zelfopgelegde wet hadden de vertalers zich zien te houden: al hun Nederlandse Beatles-liederen moeten als bij karaoke maat- en vooral ritmevast meegezongen kunnen worden.

Het was zaak eerder naar de geest dan naar de letter te vertalen. Hoewel, soms ook weer naar geen van beide, of juist in de geest van beide. Of volslagen buiten de Beatles-oevers tredend: het slechts uit drie regels bestaande 'Why Don't We Do It in the Road?' groeide uit tot het 16-strofige 'Ik wil je neuken in de kont'.

Ze wisten, kortom, heel goed wat ze niet wilden. Bindervoet en Henkes uit één mond: ,,Het is moeilijk om uiteindelijk geestelijk en letterlijk te scheiden. Die lopen op een gegeven moment zo in elkaar over dat geestelijk letterlijk wordt en letterlijk - letterlijk! - geestelijk. (En figuurlijk.)''

Wegens de bekoelde relatie in het liedje veranderde 'We Can Work It Out' in de transcriptie 'Weekend wordt het koud'. ,,Nee'', bezweert Bindervoet, ,,dat is niet als persiflage bedoeld. We zijn bloedserieus. En werken via de klank juist terug naar de betekenis. Eigenlijk net zoals we met 'Finnegans Wake' hebben gedaan.''

Aangezien tevredenheid verschillende gezichten kent, voorzien de vertalers sommige liedjes van meer versies.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden