Om migratie tegen te gaan, is meer nodig dan 1,8 miljard

Wat wil Europa bereiken?

Brussel besloot in Malta om 1,8 miljard euro uit te trekken en hoopt van harte dat de EU-lidstaten gezamenlijk minstens een gelijk bedrag op tafel leggen. Al die miljarden dienen een doel: zorgen dat er, bij voorkeur per onmiddellijk, minder migranten uit Afrika deze kant opkomen. Afrikaanse overheden mogen het geld gebruiken om hun burgers te verleiden om te blijven. Het mag opgaan aan voedselhulp, aan trainingen, aan leningen voor mensen die een eigen zaak willen opzetten. Maar het geld is ook bedoeld om mensen tegen te houden die van plan zijn de illegale oversteek te wagen en om illegale migranten terug te nemen en ze thuis te houden.

Waarom zou dat werken?

President Issoufou van Niger vergeleek de deal deze week met Marshallhulp, herinnerend aan het Amerikaanse programma voor de wederopbouw van Europa na de Tweede Wereldoorlog. Issoufou zei dat niet, maar wat de vergelijking aardig maakt, is dat ook die hulp niet louter werd ingegeven door Amerikaans mededogen. De VS hielpen Europa om het uit handen van de communisten te houden. Het kan dus werken, zo'n hulpprogramma met bijbedoelingen.

Minister Koenders (buitenlandse zaken) benadrukt dat de Malta-deal aantoont dat Afrika emancipeert. Europa legt zijn wil niet op, zoals voorheen, maar komt iets vragen. Wij willen Afrika's burgers niet aan onze grenzen, Afrika ziet zijn burgers liever niet gaan. Dat matcht, concludeert de minister.

Waar wringt het?

Het is maar zeer de vraag of die match bestaat. Afrika heeft baat bij migratie van zijn laaggeschoolde werkkrachten, die meer opleveren als ze in Europa werken. De evaluatiedienst van Koenders' ministerie, het IOB, maakte vorig jaar een sommetje. Een tikje speculatief, verontschuldigde ze zich, maar zeg dat er 12.500 illegale Ghanezen in Nederland zijn die jaarlijks 2000 dollar naar hun families in Ghana sturen. Dat is 25 miljoen dollar op jaarbasis, goed voor 0,1 procent van het nationaal inkomen in Ghana. Dat lijkt niet veel, maar Nederland is maar een van de 28 EU-lidstaten.

Daarnaast is de vraag: hoe geëmancipeerd is een partij die van giften afhankelijk is? Amerika schrok er in de jaren veertig en vijftig niet voor terug om Europese landen zijn wil op te leggen, door te dreigen niet langer met Marshallhulp over de brug te komen. Volgt Europa dat voorbeeld, als de migratiestroom uit Afrika niet snel stopt? Eist het dan meer repressie voor zijn centen? Immers, van hulp om de economie of de politieke situatie in een land te verbeteren kun je niet volgende week de eerste resultaten verwachten.

Wat werkt wel?

Laat meer van onze mensen legaal binnen, zeggen Afrikaanse landen. En dan niet hoogopgeleiden, want de som voor die migranten pakt juist negatief uit voor Afrika; hun vertrek kost economische groei. Tien jaar geleden lag er een Europees-Afrikaans arrangement klaar om meer laagopgeleiden werkvisa te geven voor bepaalde tijd. Daarmee konden ze in Europa werkervaring opdoen, waarna hun opgedane kennis aan hun eigen land ten goede kwam. Maar geen van EU-landen heeft dat plan voor 'circulaire migratie' ooit uitgevoerd.

Circulaire migratie is bovendien een kortetermijnoplossing. Het enige dat echt helpt, zijn van die frustrerende met-vallen-en-opstaan-klussen als staatsopbouw, het uitonderhandelen van eerlijke handelsovereenkomsten, het ondersteunen van belastingdiensten. Wie zich niet waagt aan de promotie van een eerlijke rechtsgang in Burundi of Eritrea, kan Eritreeërs en Burundezen aan zijn grens blijven verwachten. Wie importblokkades opwerpt voor Afrikaanse producten, wie toestaat dat buitenlandse bedrijven hun Afrikaanse winsten wegsluizen en er geen belasting over betalen, zal zien dat de Ghanezen en Nigerianen blijven komen. Alleen die vreselijke, niet-sexy klussen maken dat een Afrikaanse jongen thuisblijft bij het meisje met wie hij wil trouwen, het vergezicht dat minister Ploumen voor ogen heeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden