Om de toekomst van Jeruzalem en Israël

De auteur is een voormalige Nederlandse, woonachtig in Israël, actief in Goesj Sjalom (Vredesblok) en redactielid van het Engelstalige tweemaandelijks verschijnende vredesblad 'The Other Israel'.

De aanvankelijk harde opstelling van de Israëlische regering en de daaropvolgende vormen van meer diplomatieke pressie krijgen hier echter nauwelijks aandacht. Misschien is dat jammer voor Peres, die het scoren van een paar patriottische punten, zeker sinds hij minister-president is geworden, goed kan gebruiken. Maar of hij er profijt van zou hebben als de Nederlandse regering van het bezoek van Van Mierlo zou afzien, is zeer de vraag. In dat geval zal het bezoek van de Nederlandse ministers en dus ook de stoere Israëlische opstelling niet sensationeel genoeg zijn om veel publieke aandacht te trekken.

'Andere wind'

Het feit dat de internationale gemeenschap nooit de annexatie van Oost-Jeruzalem heeft erkend - zoals recentelijk nog eens werd gemarkeerd door het wegblijven van ambassadeurs bij de feestelijke opening van de viering van '3000 Jaar Joods Jeruzalem' - is iets waar bepaalde krachten in Israël zich moeilijk bij neer kunnen leggen. En deze krachten zijn wel degelijk vertegenwoordigd binnen de huidige regeringscoalitie.

Het voortvarend uitvoeren van Oslo-II door de regering-Peres en haar aanzwengelen van de onderhandelingen met Syrië zouden de indruk kunnen wekken dat er nu 'een andere wind waait'. Maar het is zeer de vraag of de huidige regering de moed heeft, met gedurfde initiatieven voort te gaan op de weg van Rabin, die het met al zijn stugheid op cruciale momenten aandurfde tegen de stroom in te gaan en aan een beslissende beleidswijziging zijn gezag te verbinden.

Het zou wel eens kunnen zijn dat Rabins opvolger Sjimon Peres zo ver nog niet is en behoefte heeft om juist van de kant van een bevriende natie als Nederland een steuntje in de rug te krijgen - in de vorm van het niet bezwijken voor druk. Als Nederland daarentegen, vooruitlopend op een eventuele toekomstige, al dan niet gewenste officiële statuswijziging van Oost-Jeruzalem, zou breken met de internationale gewoonte dat ministers van buitenlandse zaken de Palestijnen in Jeruzalem hun respect tonen, gaat daar een invloed van uit die het Peres niet gemakkelijker maakt als hij in de toekomstige onderhandelingen over Jeruzalem toch de Palestijnen tegemoet zou willen komen.

Een bezoek aan Faisal Hoesseini is ook een boodschap aan de Palestijnen en de hele Arabische wereld dat men zich bewust is van de controverse ten aanzien van Jeruzalem en dat men daarin, door eregast van Israël te zijn in Jeruzalem, geen partij kiest.

Verdeeld

De vraag wat in de toekomst de status van Jeruzalem, deze met symboliek beladen stad, zou moeten worden, is lange jaren in Israël volstrekt onbespreekbaar geweest. Sinds kort begint daar heel geleidelijk verandering in te komen. Israëliërs, en met name inwoners van Jeruzalem, weten dat de huidige toestand onhoudbaar is; het is een publiek geheim dat het zogenaamd 'verenigde Jeruzalem' een verdeelde stad is. Verdeeld in de letterlijke zin van het woord.

Dat is goed te merken voor wie probeert per taxi vanuit West-Jeruzalem naar een adres in Oost-Jeruzalem te gaan. Voor wie slechts de officiële versie van het 'verenigd Jeruzalem' kent, lijkt het te gaan om een simpel ritje binnen de bebouwde kom - maar daar denkt de gemiddelde taxichauffeur in West-Jeruzalem anders over. Israëlische taxichauffeurs hebben er in Jeruzalem een hekel aan met hun wagen door Oost te rijden en vermijden dat dan ook tot het uiterste.

Uit recente opiniepeilingen (Gallup, mei 1995) blijkt, dat nu reeds 28 procent van de joden in Israël het zou accepteren als er officieel tot gedeelde soevereiniteit over de stad zou worden besloten, zodanig dat Israël de zeggenschap houdt over West-Jeruzalen en de (na '67 gebouwde) joodse wijken in Oost-Jeruzalem, terwijl het Arabische deel van Oost-Jeruzalem onder Palestijnse soevereiniteit zou ressorteren. Dat is een onorthodoxe oplossing, die zwaar is ondervertegenwoordigd in de Israëlische politiek.

Het publiek weet bepaalde dingen eerder dan de politici. We leven hier in Israël in een tijd dat taboes doorbroken worden. Door voor- en tegenstanders wordt er al enige tijd van uitgegaan dat er een Palestijnse staat komt - ook al houden de politici nog steeds vol van niet. En wat betreft Jeruzalem is er ook een van onderaf groeiend besef dat er op de een of andere manier een compromis uit de bus zal moeten komen.

Manifest

De vredesbeweging is in het gat gesprongen met het publiceren van het manifest 'Ons Jeruzalem'. Het was oorspronkelijk het initiatief van het voormalige parlementslid, de bejaarde doch nog steeds zeer actieve publicist Uri Avnery, van de beweging Goesj Sjalom. Maar het bleef niet beperkt tot het kleine kringetje van een bepaalde groep. Honderden vooraanstaande doch politiek ongebonden Israëliërs ondertekenden het manifest. Het idee om 'ons Jeruzalem' op te vatten als 'ons gezamenlijk Jeruzalem, open stad zonder grenzen, hoofdstad van twee staten, van Israëliërs en Palestijnen' kreeg brede steun van linkse intellectuelen, onder wie de gerenommeerde schrijver A. B. Yehoshua en zowaar van een oud-minister, Victor Shem-Tov van Mapam.

Het lijdt geen twijfel dat het doorgaan van het bezoek van Van Mierlo aan Faisal Hoesseini in Oost-Jeruzalem een hart onder de riem betekent voor al diegenen in Israël die de moed hebben getoond op te komen voor een creatieve oplossing van de problemen. En het is zeker een aanmoediging voor degenen die dat tot nu toe nog niet hardop hebben durven doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden