Olympische huurlingen: Turkije importeert succes

nationaliteit | De Turkse olympische ploeg bestaat voor een kwart uit 'nieuwe Turken'. Dat gegoochel met nationaliteiten leidt tot ophef bij Europese atletiekbonden.

Net als Nederland streeft Turkije naar verbreding van olympisch succes. Maar waar Team.nl voor Rio mede tot stand is gekomen door een jarenlange investering in topsportprogramma's en talentontwikkeling, daar gaat Turkije als een voetbalclub de transfermarkt op.

Nieuw is die ontwikkeling niet. Bahrein en vooral Qatar stropen al jaren het Afrikaanse grondgebied af naar gearriveerd hardlooptalent. Overigens zonder dat het rendement zich tot dusverre vertaalde in een stroom van olympische medailles. Maar op Europees niveau ontlokte het opmerkelijke succes van de Turkse equipe tijdens de EK atletiek in Amsterdam naast verbazing vooral verontwaardiging.

Tijdens de 22 EK-afleveringen van de voorgaande tachtig jaar won Turkije in totaal twaalf medailles. In Amsterdam werd in de medaillespiegel vlak voor het succesvolle Nederland een vierde plaats behaald met... twaalf medailles. Geen enkele onderscheiding ging daarbij naar een geboren Turk.

Turkije nam in Amsterdam deel met zeven atleten van Keniaanse origine. Andere versterkingen kwamen uit Jamaica (2), Ethiopië, Cuba, Zuid-Afrika, Azerbeidzjan en Oekraïne (elk 1). De integratie in het nieuwe vaderland bestaat in de meeste gevallen uit een naamsverandering en het openen van een bankrekening. Het gaat om huurlingen die zich pas op grote toernooien aansluiten bij hun nieuwe 'landgenoten'. Gekscherend wordt wel gezegd dat ze Turkije niet eens op de wereldbol kunnen aanwijzen en moeite hebben met het uitspreken van hun nieuwe naam.

Yasemin Can gaf in Amsterdam na haar triomfen op de vijf en tien kilometer volmondig toe dat ze om economische redenen voor Turkije loopt. De 19-jarige atlete is sinds 13 maart loopgerechtigd voor haar nieuwe land, waar ze meer mogelijkheden heeft op kwalificatie voor internationale toernooien en zodoende haar talent beter te gelde kan maken. Maar ze woont en traint nog steeds in Kenia, waar ze bekend stond als het grote talent Vivian Jemutai.

Haar nieuwe achternaam is een opmerkelijke. In Elvan Can heeft ze een illustere voorgangster die als Hewan Abeye werd geboren in Addis Abeba en als Ethiopische in 1999 wereldkampioene veldlopen werd. In datzelfde jaar besloot ze op het aanbod in te gaan om in Turkije te komen wonen. Een sportieve overstap was destijds minder makkelijk dan nu. Abeye had daarvoor snel een nieuwe nationaliteit nodig, trad in het huwelijk met een Turk en voerde tot haar snelle scheiding de naam Elvan Can.

Als Elvan Abeylegesse liep ze vervolgens als Turkse in 2004 een wereldrecord op de vijf kilometer, werd in 2010 Europees kampioen op de tien kilometer en won op twee Olympische Spelen twee zilveren medailles. Vorig jaar viel ze bij het hertesten van urinestalen van de WK's van 2005 en 2007 door de dopingmand. Een positief lot met negatieve smaak dat vaak aan Turkse (atletiek)prestaties hangt.

De verontwaardiging vanwege het Turkse gegoochel met nationaliteiten was vorige maand in Amsterdam groot. De EK vormen het enige grote traditionele evenement waarop Europese atleten op de loopnummers nog kunnen excelleren. Door de toegenomen migratiestromen is die kans al kleiner geworden. Maar de Turkse inkooppraktijken worden op zijn minst als onsportief beschouwd.

Ze beperken zich niet tot de atletiek. Een kwart van de 103 leden omvattende olympische ploeg voor Rio bestaat uit import. Ook in judo, zwemmen, tafeltennis, taekwondo en zelfs worstelen - met 58 olympische medailles Turkije's succesvolste sport - is talent uit Letland, Georgië, Frankrijk, Bulgarije, China en Rusland ingekocht.

Dat is vermoedelijk nog maar het begin. Vorige maand temperde Akif Cagatay Kilic, minister van jeugd en sport, de verwachtingen voor de komende Olympische Spelen met de uitspraak: "Rio is de voorbereidingsfase; ons werkelijke doel is de Olympische Spelen in Tokio van 2020." In Londen 2012 en Peking 2008 was Turkije met slechts één olympische titel weinig succesvol.

In de Europese atletiek is de roep om maatregelen luid. Clemens Prokop, voorzitter van de Duitse atletiekbond DLV spreekt van "misbruik van nationaliteitsverandering die moet worden bestreden. Want als zo'n verandering koopwaar wordt, lijdt de atletiek daaronder."

Svein Arne Hansen, voorzitter van de Europese atletiekassociatie EAA, kondigde in een verklaring naar de EK aan dat hij bij de internationale atletiekfederatie IAAF om beperkende maatregelen zal verzoeken. "Op de eerste plaats moet het duidelijk zijn dat elke atleet die de staat van vluchteling heeft, zo snel mogelijk voor een nieuw land moet kunnen uitkomen. Maar er moet wel nader worden gekeken naar de voorwaarden voor verandering van nationaliteit en de overbruggingsperiode, voordat toestemming wordt verleend voor een nieuw land uit te komen."

overstappen

Een sporter die in het verleden had deelgenomen aan Olympische Spelen, mocht daarna niet zomaar onder een nieuwe nationaliteit deelnemen voor een ander land. Hij of zij moest een Olympisch toernooi overslaan.

Vanwege de toenemende migratiestromen zijn de regels versoepeld. Nadat van nationaliteit is gewisseld, geldt een wachttijd van drie jaar. Deze periode kan worden gereduceerd en zelfs opgeheven met instemming van de betrokken NOC's en federaties. In het laatste geval blijft bij de IAAF een minimale periode van twaalf maanden van kracht. Die 'beperking' werd in 2005 ingevoerd toen toenmalig IOC-voorzitter Jacques Rogge ontstemd was over de snelle paspoortwisselingen van met name Afrikaanse atleten. Nu wil de Duitse atletiekbond zelfs verbieden dat atleten vanwege het geld voor een ander land uitkomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden