Oliver Stone, een politiek filmmaker die populair wil zijn

Snowden | Oliver Stone is terug met een film over Edward Snowden. Hij durfde zich te wagen aan de klokkenluider die zowel een held als landverrader wordt genoemd. Opnieuw is Stone in gevecht met de gevestigde orde.

Het is makkelijk om je te vergissen in Oliver Stone. Een macho filmmaker van macho films als 'Platoon', 'Wall Street', 'Natural Born Killers' en nu 'Snowden', over de man die geheime documenten lekte en de National Security Agency ontmaskerde als een staat binnen de staat met verregaande, ongecontroleerde macht.

Groot publiek

Maar Stone beheerst z'n vak. Die macho stijl - op de poster voor 'Platoon' zakte een stervende militair in Vietnam door z'n knieën, armen ten hemel geheven - maakt dat die films een groot publiek bereiken. Wie keek niet drie uur lang gefascineerd naar het scherm bij 'JFK', Stone's analyse van de moord op John F. Kennedy? 'Zeg greed is good tegen willekeurige voorbijgangers en de kans is groot dat ze weten waar je het over hebt', aldus de nieuwe biografie 'The Oliver Stone Experience'. Het is natuurlijk het motto van beurshandelaar Gordon Gekko uit 'Wall Street'. De biografie gaat over Stone's films en denken, met veel interviews en beelden van voor en achter de schermen.

Uitgebreid onderzoek

Stone's oeuvre bestaat uit gepeperde actiefilms en oorlogsdrama's die in razend tempo over het scherm trekken. Met dat middel weet hij een groot publiek te trekken voor zijn radicale boodschap. Dat doet geen enkele andere Amerikaanse filmmaker hem na. Zijn films zijn gebaseerd op uitgebreid onderzoek, claimt Stone. Film na film valt hij de gevestigde orde aan. De witte, gevestigde orde waarvan hij als zoon van een bankier op Wall Street zelf deel uitmaakt. George W. Bush zat tijdens Stone's eerste jaar op Yale in dezelfde collegebanken. Die witte orde.

Ondanks Stone's eerdere successen en drie Oscars wilde geen enkele Hollywoodstudio zich branden aan een film over Snowden, de man die volgens de één een held maar volgens de ander een landverrader is. Wilde niet of durfde niet. Een beetje establishment-bashing kan het publiek wel waarderen, weten de studio's, met hun testpubliek en doelgroepenfilosofie, en men is nooit te beroerd om dat sentiment te exploiteren. Maar Edward Snowden zou box office poison zijn, vreesde het legertje managers en advocaten dat de studio's bestiert. 'Radioactief', noemde Stone de voormalige systeembeheerder, toen de filmmaker eind 2013 met het project begon en Snowden net vanuit Hongkong naar Moskou was gegaan om zich schuil te houden voor de lange arm van de Amerikaanse inlichtingendiensten. Stone's project werd uiteindelijk gefinancierd door Duitsers en Fransen. Daar is meer steun voor Snowden.

Rooskleurige versie

Wat is dan die radicale boodschap van de in 1946 in New York geboren William Oliver Stone? Niet iedereen heeft misschien tijd om de gelijknamige tiendelige serie te zien die hij maakte van het 750-pagina's tellende boek 'The Untold History of the United States' dat Stone samen met historicus Peter Kuznick schreef, maar daar worden de opvattingen van de regisseur uitgebreid geïllustreerd. Dit boek werd geboren uit een aversie, aldus Stone, tegen de te rooskleurige versie van de geschiedenis die in media en schoolboeken steeds maar weer wordt herhaald.

Zo vertelt Stone dat de Japanners al bereid waren om zich over te geven aan het eind van de Tweede Wereldoorlog toen president Truman toch besloot Hiroshima en Nagasaki te bombarderen. Reden: Stalin laten zien wie de baas is. Truman zou terecht moeten staan voor genocide, zegt Stone.

Diezelfde angst voor het communisme deed de Verenigde Staten in Vietnam belanden, een oorlog waarin Stone zelf vocht en waarvoor hij een Bronzen Ster en een Purple Heart kreeg toegekend. Over zijn ervaringen in Vietnam maakte hij in 1986 'Platoon' met Charlie Sheen als alterego.

Jaren tachtig

Stone's politieke denken veranderde naar eigen zeggen in de jaren tachtig, nadat onder meer bekend werd hoe doodseskaders in Midden-Amerika door de Verenigde Staten waren getraind en gefinancierd. Precies het scenario van 'Salvador', ook gemaakt in 1986. In 'JFK' suggereerde Stone dat ex-president John F. Kennedy was vermoord door conservatieve schaduwkrachten die vreesden dat hij de Koude Oorlog zou beëindigen en hen zo geld zou gaan kosten.

Zo rijgt ook 'The Untold History' wandaden uit de Amerikaanse geschiedenis aaneen, af en toe stilstaand bij de strijd van individuele Amerikanen die tegen de almachtige overheid durven in te gaan. Niet meer dan logisch dus dat Stone bij Snowden uitkwam, die hij tijdens de voorbereidingen negen keer in Moskou ontmoette.

De duistere Spielberg

De filmmaker wordt vaak weggezet als complottheoreticus, maar biograaf en criticus Matt Soller Seitz bestrijdt dat beeld. "Hij is een politiek filmmaker. Zeker. Maar hij wil ook een populaire filmmaker zijn. Hij is de duistere Spielberg."

Voor Stone zijn de Verenigde Staten de bully op het speelplein die goed naar zichzelf in de spiegel moet kijken. Al heeft hij daar zelf ook iets van weg. 'Breng wat tijd door met hem en je ontdekt dat hij het gen voor bedachtzaamheid en terughoudendheid mist', schreef The New York Times.

Ondanks Stone's successen wilde geen enkele Hollywoodstudio zich aan een film branden over Snowden

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden