Olieman en Poetin-vriend als Amerika's topdiplomaat

Op deze foto uit 2011 lijken de Russische president Poetin en de Amerikaanse oliemagnaat Rex Tillerson het uitstekend met elkaar te kunnen vinden.Beeld AFP

Met zijn keuze voor olieman Rex Tillerson, topman van olieconcern ExxonMobil, als minister van buitenlandse zaken heeft Donald Trump misschien wel zijn meest omstreden benoeming tot nu toe gedaan.

Mensenrechtengroepen zijn bang dat Tillerson, nu nog topman van olieconcern ExxonMobil, weinig zal geven om mensenrechten, en milieuactivisten vrezen dat hij vooral oliebelangen zal laten prevaleren.

De Democratische politicus Bob Menendez, voorzitter van de senaatscommissie voor buitenlandse zaken, noemt de keuze voor Tillerson 'alarmerend en absurd'. Maar ook onder Republikeinen klinkt gemor. Vooral Tillersons oliedeals met Rusland zijn Republikeinse haviken een doorn in het oog. "Ik ben bezorgd", zegt senator John McCain. "Het is algemeen bekend dat Tillerson heel nauwe banden heeft met Vladimir Poetin."

Rex Tillerson (64) is een zonder veel opsmuk pratende zakenman met een Texaans accent. Hij werd geboren in de Texaanse plaats Wichita Falls, studeerde aan de Universiteit van Texas en ging in 1975 als ingenieur aan het werk bij Exxon. Hij klom in vier decennia op in het bedrijf, was gestationeerd in onder meer Jemen en Rusland, en werd in 2006 chief executive officer. In zijn tien jaar als ceo verdiende hij zo'n 225 miljoen euro, inclusief bonussen.

Net als Trump heeft Tillerson geen ervaring in overheidsdienst. Maar hij heeft de afgelopen jaren wel een van de grootste bedrijven ter wereld geleid, met 75.000 werknemers en een omzet net zo groot als de hele economie van Zuid-Afrika. Hij heeft banden onderhouden met regeringen van zeer uiteenlopende landen en kent heel wat leiders al. "Hij zal een krachtige en scherpe behartiger zijn van de cruciale belangen van Amerika", stelt Trump.

Klimaatverandering

Er is weinig bekend over Tillersons kijk op belangrijke buitenlanddossiers, zoals de relatie met Navo-bondgenoten, of de verhouding met Amerika's economische rivaal China. Wel is duidelijk dat hij een voorstander is van vrijhandel, iets waarover Trump zich vaak kritisch uitlaat.

Op het gebied van klimaatverandering heeft ExxonMobil onder zijn leiding een opvallende draai gemaakt. Voordat Tillerson de baas werd, steunde het concern klimaat-sceptici, die de opwarming van de aarde in twijfel trokken. Maar Tillerson gooide het roer om. Hij is voorstander van een belasting op fossiele brandstoffen. En volgens de Financial Times zei hij in oktober op een congres in Londen: "We zijn het ermee eens dat de risico's van klimaatverandering echt zijn en dat ze serieuze actie vereisen."

Zijn goede band met Poetin bouwde Tillerson vooral op toen hij met hem onderhandelde over boren naar olie en gas in het poolgebied. Tillerson is kritisch over handelssancties die de VS en de EU tegen Moskou afkondigden na de Russische annexatie van de Krim. Door die sancties was ExxonMobil gedwongen honderden miljoenen euro's af te schrijven op investeringen in Rusland. Enkele jaren geleden kreeg Tillerson van Poetin een hoge Russische onderscheiding, de Orde van de Vriendschap.

De Russische connectie wordt een heikel thema als Tillerson wordt gehoord door de senaat, die met zijn benoeming moet instemmen. Trump voert de onderhandelingen in Moskou juist aan als positief voorbeeld van Tillersons internationale ervaring. "Hij is veel meer dan een zakenman", zei Trump tegen Fox News. "Hij is een wereldspeler."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden