Oldenzaal loopt uit voor DNA-donatie

Wangslijm gebruikt in archeologisch onderzoek 'Dit komt zeker terug in de carnavals-optocht'

Zaterdagochtend in hartje Oldenzaal. Tien uur heit de klok van de Sint Plechelmusbasiliek. De eerste mannen lopen het stadshuis binnen. Ze krijgen een hand van wethouder Trees Vloothuis en vormen een rijtje voor de trouwzaal. Eerst moeten ze daar een formulier invullen. Daarna mogen ze de klus klaren. Met twee staafjes nemen ze zichzelf wangslijm af en stoppen dat in plastic buisjes. Zo ziet het grootste archeologische DNA-onderzoek van Nederland eruit, bedoeld om te kijken of inwoners van Oldenzaal rechtstreeks afstammen van eeuwenoude skeletten die rond de basiliek zijn opgegraven.

Eenmaal aan de koffie met cake praten Jan Olde Kalter (73) en Henk Koop (57) met andere leden van hun historische werkgroep over de honkvaste families die eeuwenlang in de stad Oldenzaal woonden of anders wel in de drie marken eromheen. Tot begin negentiende eeuw werden overledenen begraven rond deze kerk, die is vernoemd naar een middeleeuwse missionaris. Zo'n 30.000 lagen er, schat Hans Oude Rengerink, archeologisch projectleider, voorzichtig. Er zijn drieduizend doden opgegraven.

Terwijl bij de koffie de Twentse familienamen en de boerenerven waarvan die afkomstig zijn over de tafel vliegen, vormt zich een steeds langere rij. Ook Prins Carnaval, natuurlijk in vol ornaat, komt zijn wangslijm afnemen. Alleen van mannen wordt DNA gevraagd, vanwege hun Y-chromosoom. "Mijn stamboom heb ik moeten inleveren", zegt Olde Kalter over de selectie. Er zijn 124 geselecteerden die hun wangslijm door het Leids Universitair Medisch Centrum laten onderzoeken.

"Ik weet eigenlijk niet wat ik moet verwachten van het onderzoek", zegt Koop, die inmiddels in Veenendaal woont. Speciaal voor de DNA-proef is hij naar Oldenzaal gereden. "De kans op een match tussen mijn DNA en dat van een voorouder is heel klein."

En zo denken de meesten erover.

Oude Rengerink draait het juist om. Hij trekt geen directe lijn van het heden naar het verleden, maar redeneert: "Van mensen die begraven zijn bij de basiliek vermenigvuldigt zich het DNA logaritmisch. De kans op een match is dus groot." Het DNA van een paar honderd skeletten wordt vergeleken met het wangslijm-DNA van de huidige generatie. Oldenzaal bestond al in de achtste eeuw en de kans op millenniumlange lokale familielijnen is groot. De archeologische vindplaats is uniek, in zijn grootte, ongereptheid en ouderdom.

Die ontdekking was even een domper. Vloothuis: "We wilden het Sint-Plechelmusplein herinrichten en dachten dat alle lichamen al waren opgegraven in 1954. Maar tot onze verrassing bleek in 2009 dat dat niet zo was. Herinrichting op een archeologisch verantwoorde wijze zou tussen de 1 en 6 miljoen euro kosten. Veel geld. De raad trok 1 miljoen uit." Dat bleek gerekend buiten de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Die stak 1,6 miljoen euro in het project.

Nu is Oldenzaal blij. De gemeente betaalt 300.000 euro, geen miljoen. RCE stelde als voorwaarde dat het publiek bij het archeologieproject betrokken moest worden. Een overbodige eis. Oldenzaal loopt ervoor uit. "Oldenzaal is een hechte gemeenschap in Twente", zegt stadsbewoner Huub Olde Loohuis (58) na zijn DNA-donatie. "Dit is de kans om te zien of je familie hier duizend jaar geleden al woonde. Dit onderwerp komt gegarandeerd terug in de carnavalsoptocht."

In 2015 is het resultaat van het onderzoek bekend. Het Sint Pelchelmusplein is dan allang klaar. De klinkers liggen in het motief van de kerkelijke glas-in-loodramen. Veel stenen dragen het kruisteken. Wie weet liggen daaronder nog voorvaderen van Olde Kalter en Koop. Verder terug dan 1600 gaan hun eigen stamboomonderzoeken niet; tot de late Middeleeuwen werd weinig opgeschreven. "De duisternis van de Germaanse tijd", stelt Olde Kalter. "En wij scheppen daar wat licht in."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden