Review

'Of Scotts dood droevig was, weet Scott alleen'

Lene Gammelgaards idee van een fijn gesprek heeft zonet plaatsgevonden: een interview afgenomen door iemand die gek is van bergbeklimmen en die pagina voor pagina in haar boek weet waar ze mee bezig is; waarom ze in 1996 op de top van Mount Everest bijna dood moest gaan en een van haar beste vrienden verliezen. ,,Het is zó heerlijk dat allemaal eens niet uit te hoeven leggen.''

Pech.

Het probleem is: Lene Gammelgaard (vrolijke net-geen-veertiger, lang krullend haar, zwarte kleren) heeft een vrijwillig bezoek gebracht aan een deel van de aardbol waar je langzaam dood begint te gaan zodra je er een stap zet: het deel dat boven de vijf kilometer hoogte ligt en dus zo'n beetje boven de lucht uitsteekt.

Wie daar komt, verliest de eetlust. Gaat sneller en sneller hijgen. Krijgt, als ze pech heeft, acuut oedeem in de longen of (erge pech) hersenen. Verliest haar vermogen tot concentratie en helder oordelen in een omgeving die dat juist van ogenblik tot ogenblik vereist. Voelt haar tenen en vingertoppen bevriezen (of niet, en dan zijn ze weg). Weet uit de medische handboeken dat de hersencellen het loodje leggen in een tempo waar een alcoholist zijn hoed voor afneemt.

En Lene Gammelgaard zegt: ,,Begrepen te worden, dat heeft ieder mens nodig. Een manier om dat te bereiken is om je te omringen met mensen die je begrijpen. Maar het is voor mij ook een reden geweest om dit boek te schrijven.''

Laten we eens kijken hoever we komen. ,,De meeste mensen kunnen nog wel zover met me meegaan dat ze ook een droom hebben, diep binnenin, die ze proberen te vervullen. Soms weet je zelf niet eens wat het precies is. Een kennis van me vertelde dat hij een halve dag op een sneeuwscooter over het ijs van Groenland is gereden, diep in het binnenland. En hij kreeg daar opeens een geweldig gevoel van vrede.''

,,Ik vroeg hem: heb je dat ooit zo meegemaakt? Nee, zei hij. Terwijl hij kampioen deltavliegen is! Sommigen vinden het in theeceremonies. Ik in de bergen.''

In haar boek beschrijft ze dat soort gevoelens. Voor zover dat lukt, want ze gaan diep en dan schieten woorden als 'geweldig' en 'gelukkig' te kort. Ze vereisen literaire capaciteiten en die heeft Lene Gammelgaard niet echt - of ze moeten verloren zijn gegaan tijdens de lange omweg die haar woorden maakten, van het Deens via Engels naar Nederlands. Kan gebeuren.

Hoe dan ook, Lene Gammelgaard schrijft niet meer zoveel over geluksgevoelens wanneer in haar boek het klimmen eenmaal begonnen is. En al helemaal niet als het over het bereiken van de top gaat, een haastig en bijna paniekerig gebeuren, volledig overschaduwd door lichamelijk lijden, geestelijke afwezigheid en brute angst voor het gevaarlijkste deel van elke bergtocht: de afdaling.

,,Ik zie dat harde werken op de berg niet als pijn. Het is een ervaring die je helemaal opslokt. Het ging daar om evenwicht en om de vrede die komt met de eenvoud.''

En dat betekent dat Lene Gammelgaard er op terugkijkt als op iets prachtigs. Goed, na de beklimming kwam de leider van haar team, Scott Fischer, om. Tijdens plotseling opgestoken slecht weer kon hij van uitputting niet verder, pogingen hem op te halen, mislukten.

Dus was de herinnering in het begin vermengd met rouw. ,,Maar al gauw dacht ik toch weer aan die berg met een grote liefde. Als ik er foto's van zie, voel ik een eindeloze genegenheid voor haar.''

En als op die foto iemand op de top van de Everest staat, triomferend op het dak van de wereld, net als zij ooit, tegen hoge kosten?

,,Prachtig. Met hem of haar deel ik dezelfde uitgekomen droom. Ik ben dan onzelfzuchtig blij over het feit dat die persoon tamelijk gelukkig is.''

Ondanks het ontbreken van een uitzicht daar?

,,Er is daar een prachtig uitzicht - als je de energie hebt om ervan te genieten. Maar boven de achtduizend meter is het zo riskant, zo gevaarlijk . . . je bent vooral bezig met overleven.''

,,Ik beleef de overweldigende momenten juist onderweg. En dat is maar goed ook, je kunt depressief worden daar op de top: daar sta je dan, je levensdoel bereikt. Ik heb mensen gezien die hun schepen achter zich hadden verbrand om daar te kunnen komen. Die hadden opeens geen doel meer én geen privé-leven.''

Zelf had Lene Gammelgaard bewust weinig verwachtingen gekoesterd van dat moment. En dus herinnert ze zich bijna niets. ,,In de eerste editie van mijn Deense boek stond er zo weinig over in, dat de uitgever me moest vragen het wat uit te breiden.''

Wat Scott Fisher op de top voelde, zullen we ook nooit weten. Hij stierf terwijl Lene Gammelgaard lag bij te komen in het hoogste bivak, na zelf met een aantal andere klimmers verdwaald en bijna doodgevroren te zijn. Hoe kwam het dat hij wél doodging?

,,Hij had nooit moeten gaan. Hij was te moe, te uitgeblust, te ziek nog van zijn vorige beklimming. Dat zagen we allemaal.''

Scott Fisher was de leider van de tocht, hij beschermde Lene Gammelgaard tegen zichzelf door haar te verbieden de klim zonder zuurstof te volvoeren.

Wie beschermde hem?

,,Dat is theorie. De werkelijkheid is, dat je daar bent met een aantal volwassen mensen die voor zichzelf beslissen. Niemand kan jou helpen. Die nederigheid leer je wel in de bergen.''

Een droevig einde?

,,Een normaal einde. Bergbeklimmers leven niet lang. Scott leefde voluit. Of het een treurig einde was, weet Scott alleen.''

Lene Gammelgaard ging door. Voor ze ging bergbeklimmen was ze therapeut, nu doet ze overlevingscursussen in opdracht van bedrijven. ,,De wildernis als klaslokaal. De bedoeling is mensen te motiveren. Tot wat dan ook: misschien nemen ze juist wel ontslag. Als ze maar weer een ambitie krijgen.''

En haar eigen ambitie, inmiddels?

,,Kinderen krijgen.''

En ook voor die ambitie betaal je een prijs: Lene Gammelgaard wil nooit meer hoger dan vierduizend meter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden