Gerwin van der WerfBeeld Uitgeverij Ambo Anthos

ColumnGerwin van der Werf

Of je wilt lezen, moet je zelf maar weten

Ontlezing is een trend die al een halve eeuw meegaat. Eerder een gezellige traditie voor het einde van het jaar dan een trend dus. Ook dit jaar werd er weer stevig aan de ‘noodklok’ gehangen en menig ‘leesoffensief’ aangekondigd.

Het militaire jargon zorgt bij mij altijd voor de verkeerde beelden. Ik zie katapulten en kanonnen voor me, bommenwerpers die boeken over de mensen uitstorten. Hardcovers, uiteraard, het moet wel een beetje aankomen. Zorg om ontlezing bestond al in mijn tijd, toen ik 12 jaar was en geen boeken las. Toen maakte men zich zorgen over stripboeken. Dat was toch geen lezen! Je mocht per week één stripboek lenen uit de bibliotheek, samen met drie ‘leesboeken’. Als leesbevordering hielp het geen zier, we lazen die strips wel in de bieb, je had ze toch zo uit. Ik ging als kind pas lezen toen het van niemand hoefde, alles van Agatha Christie. Mijn wereldbeeld is ­gevormd door Donald Duck en Miss Marple – ik ben toch benieuwd wat hedendaagse leesbevorderaars daarvan zouden vinden.

Het Pisa-rapport dat afgelopen week insloeg als een bom laat alleen maar zien wat we al wisten, namelijk dat de leesvaardigheid in Nederland achteruitholt. In juni kwam de Onderwijsraad met het advies een ‘leesoffensief’ te starten, ze publiceerden óók een rapport. Dat rapport is kennelijk door niemand gelezen. In het rapport stond een pleidooi voor een ‘sterke infrastructuur voor leesmotivatie’. Ik had er nooit zo over nagedacht, maar mijn boekenkast bleek helemaal geen boekenkast, maar een infrastructuur voor leesmotivatie! Niet dat al die boeken ook maar iets hebben geholpen; mijn kinderen lezen nog minder dan de goudvis die vanuit zijn kom naar de ruggen kijkt. En dan praten we dus over een huis vol boeken en ouders die elke dag het goede voorbeeld geven! Ik ben inmiddels openlijk gaan roken om zeker te weten dat mijn kinderen het nooit zullen doen.

Kwakende wc-eenden

Het rapport van de Onderwijsraad heeft 53 bladzijden en je kunt het op de website downloaden, gratis en voor niks, het enige wat je hoeft te doen, is het lezen. Jemig, hélemaal lezen? Nee, dat hoeft niet: onderaan op de website staat een korte samenvatting: “Handig als je niet zoveel tijd hebt, maar toch de belangrijkste punten wilt lezen!”

Ik ken aardig wat leerkrachten in het basisonderwijs, en van hen weet ik dat de problemen met het leesonderwijs al jaren voortslepen. Ik weet ook nog hoe ik als leesvader in groep 5 op woensdagochtend twee jongens aan het lezen moest zien te houden gedurende een half uur. Ze hielden het geen vijf minuten vol. Ik ging, om ze in de banken te houden, op een gegeven moment fluisterzacht voorlezen. Dat hielp nog eens vijf minuten. Daarna mochten ze even rennen – naar de bibliotheek, dat wel. Deze kinderen zijn naar het havo en vwo gegaan. Ik wil maar zeggen: als na een Pisa-rapport ineens paniek uitbreekt en iedere schrijver, columnist en andere roeptoeter zijn analyses en oplossingen over ons uitwasemt, ja, dan heb je mij dus niet meteen bij de kladden.

Ilja Leonard Pfeijffer stelde in zijn column dat de oorzaak van ontlezing lag in het stuitende gebrek aan kennis van jongeren. Die scholieren moesten maar weer lappen Latijnse en Griekse teksten gaan ontcijferen. Iets weten, dan wordt lezen vanzelf leuker. Nu geloof ik dat het lezen van een boek van Ilja Leonard Pfeijffer inderdaad leuker is als je iets weet van de klassieke kunst, maar ik moet denken aan die twee jochies uit groep 5 die het niet voor elkaar kregen zich vijf minuten in te leven in de avonturen van ‘Bregje en haar huiskrokodil’. Kortom, al die schrijvers en deskundigen uit het boekenvak zijn kwakende Wc-eenden die Wc-eend adviseren, onder het mom van dat het noodzaak is.

Types met grote woorden

Noodzaak hoort u! Want omdat we er maar niet in slagen de boodschap over te brengen dat lezen leuk is, gooien de leesbevorderaars het de laatste tijd over een andere boeg: ze zoeken hun argumenten buiten het plezier van het lezen zelf. Van lezen word je empathisch! Van lezen leer je je beter concentreren! Straks kun je niet meer meekomen in de maatschappij en dat ga je in je portemonnee voelen! Mijn portemonnee is alleen maar platter geworden van mijn leesdrift, duizenden euro’s zijn erin gaan zitten, en of ik iets geleerd heb van al dat lezen mag Joost weten.

Over Joost gesproken, Olivier B. Bommel las ik ook vroeger, en daar heb ik toch wel wat van opgestoken – voornamelijk dat je op je hoede moet zijn voor types die grote woorden gebruiken. Wil je aan je concentratie werken? Ga een muziekinstrument spelen. Wil je empathischer worden? Ga met je instrument in een orkest of een band. Ten slotte heb ik voor iedereen die later een dikke portemonnee wil hier de ultieme tip: lees de complete Russische bibliotheek van Van Oorschot.

Boeken lezen is fijn, en waarschijnlijk heb je er verder niets aan. En ik ga dat lekker niemand vertellen, je moet het zelf maar weten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden