Column

Of is het gewoon allemaal de schuld van de islam?

Verwoestingen in de Syrische hoofdstad Aleppo eerder deze week. Beeld afp

Toen deze krant in 1968 een kwart eeuw bestond, schreef oud-hoofdredacteur Bruins Slot, een van de mannen van het eerste uur, iets zeer opmerkelijks. Hij had zich met alle recht kunnen beroemen op het verzet tegen de nazi's, zowel van hemzelf als van de krant, maar hij deed iets anders. Dit is wat hij schreef: 'Wij hebben in de oorlog gevochten tegen de Hitler uit Duitsland. Nu, na 25 jaar ontdekken we dat we de Hitler in onszelf nog niet vermoord hebben. Hitler, dat is eigenwaan, rassenwaan, egoïsme en geloof in het recht van de sterkste.'

Een indrukwekkend citaat, dat me deze week weer te binnen schoot vanwege alle pogingen het kwaad - ditmaal belichaamd door Isis, Boko Haram, Al-Shabaab - te herleiden tot de religie die de moordenaars aanhangen, erger nog: in naam waarvan ze hun gruweldaden plegen.

Door hen in dat opzicht serieus te nemen, en excuses te verlangen van iedereen die zich moslim noemt, hanteren we dezelfde definitie van de islam als de daders. Dat is handig, want dan is het een moslimprobleem, en als wij één ding niet zijn is het moslim. Maar een beetje gemakzuchtig is het wel.

Afzijdig
Zelf zou ik na het zien van de bloedige beelden uit Irak, Syrië, Nigeria en Kenia de islam ook wel eens lekker willen bestempelen als de wortel van alle kwaad, maar ik denk niet dat dat een verstandige impuls is. Niet alleen omdat er zoveel moslims zijn die van geweld niets moeten weten, ook omdat de geschiedenis heeft bewezen dat elk geloof, elke ideologie, elke overtuiging, ja zelfs zoiets als de liefde, tot moord en doodslag kan leiden. De mens is een behendig wezen, dat in staat is zijn agressie te rechtvaardigen door welk ideaal dan ook.

Socioloog Abram de Swaan stelde vorig jaar in zijn boek 'Compartimenten van vernietiging' dat 'genocidale omstandigheden' niet genoeg zijn om te verklaren waarom mensen massamoordenaars worden. Na bestudering van episodes waarin 'duizenden, honderdduizenden daders betrokken waren bij de vernietiging van honderdduizenden, miljoenen, zelfs tientallen miljoenen mensen', concludeerde De Swaan dat de persoonlijkheid van de individuele moordenaar net zozeer een rol speelt. Negentig procent van de bevolking houdt zich afzijdig. "Die blijven thuis of mogen niet naar buiten van hun moeder", zei hij in NRC Handelsblad.

Absolutisme
Voor wie toch liever de schijnwerpers zet op de ideologie dan op het individu, is het goed te bedenken dat de aartsvaders van het islamitische extremisme gretig hebben geput uit westerse bronnen. Daarmee is het Westen niet schuldig aan Isis, maar het tekent wel het universele karakter van alle ellende.

Niet verwonderlijk dat menigeen bij de massa-executies door Isis de SS voor zich ziet - er zit eenzelfde soort denken achter, een denken dat alles dat afwijkt wil vernietigen (religieus in het ene, raciaal in het andere geval). Dit absolutisme is niet voorbehouden aan godsdienstige stromingen, het zou genoeg moeten zijn om te wijzen op de heidense verschrikkingen van het nationaal-socialisme en het marxisme om dat duidelijk te maken.

Het heeft daarom geen zin een seculiere kruistocht tegen de moorddadige djihad te ontketenen, al helemaal niet in de benadering van moslimjongeren in Nederland. Als zij gevoelig zijn voor de romantiek van de gewapende strijd in de naam van Allah, is er behoefte aan een weerwoord in diezelfde naam. Moslims genoeg die dat weerwoord kunnen geven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden