...of is het design?

(Trouw)

Naast een aantal designsterren die in de hele wereld bekend zijn, werkt een veel grotere groep ontwerpers in Nederland in betrekkelijke anonimiteit. Sommigen hebben zelfs flinke ondernemingen opgebouwd, en de door hen ontworpen producten worden over de hele wereld verkocht. Maar hun namen zijn buiten het designwereldje nauwelijks bekend. Een tikje frustrerend?

„Elke beroepsgroep heeft z’n avant-garde. En dat is ook heel legitiem”, zegt industrieel ontwerper Wolfram Peters. Maar de beroemde ontwerpers maken het zichzelf soms wel wat gemakkelijk, vindt hij. „Ze blijven vaak steken in producten die naast je bed staan. Meubels, servies, dingen die je direct kunt oppakken. Die dicht bij de belevingswereld van het publiek én de ontwerper zelf liggen. Met een apparaat waarmee je bloed analyseert haal je de krant niet.”

Toch is het zeker niet zo dat Peters’ ontwerpbureau, NPK design uit Leiden, anonieme, onbekende producten maakt voor laboratoria en fabriekshallen. Integendeel, het bureau is verantwoordelijk voor een ontwerp waarvan we bijna allemaal dagelijks gebruikmaken: de ANWB-bewegwijzering langs wegen en fietspaden. In 1996 was die toe aan een opfrisbeurt en NPK tekende voor die opdracht. „De kracht zit ’m erin dat er niks teveel aanzit. Het doet wat het moet doen. Op en top dienstverlenend. Daar ga je dus geen rood-wit-blauw labeltje aan hangen. Of ’made by NPK-design’ op zetten.”

Gianni Orsini vindt het soms best een beetje vervelend, als hij Marcel Wanders en Job Smeets als een soort popsterren voorbij ziet komen. „Al was het alleen maar om de pr-waarde die het heeft. Wij worden niet wekelijks gebeld door tijdschriften als Elle of de VT-wonen.”

Vreemd eigenlijk, want het visitekaartje van WeLL Design, het bureau waar Orsini werkt, staat in praktisch ieder Nederlands huishouden op het aanrecht: de Senseo. Orsini: „Het geeft ook voldoening als letterlijk miljoenen mensen je product handig vinden. Ik ken Marcel Wanders persoonlijk en ik bedoel het niet lullig, maar zijn ’Knotted Chair’ zit voor geen meter. Het is een ontwerp voor het museum. En dat is niet onze ambitie.”

Ad van Berlo, van het naar hem genoemde Van Berlo design uit Eindhoven, heeft er helemaal geen problemen mee dat hij geen bekende Nederlander is, al komen uit zijn stal producten als de ’Maxi Cosi’, de ’Perfect Draft’ van Philips en huishoudelijke apparaten van Princess. „Ik ben niet zo extravert. Ik vind het veel belangrijker om in teamverband te werken, kwaliteiten van mensen te stapelen.” Hij noemt zichzelf ontwerper in hart en nieren, maar óók ondernemer. „Ik heb liever een gezond bedrijf, goede salarissen voor mijn tachtig medewerkers en mooie huisvesting – geen rommelige ateliers die de creativiteit zouden bevorderen.” De klant is bij Van Berlo koning, niet de ontwerper. „Mijn eigen handschrift is ondergeschikt aan het merk waarvoor ik werk. Niet voor niets is ons logo een kabouter, een gedienstig mannetje dat in stilte zijn werk doet.”

De indruk zou kunnen ontstaan dat autonome en de industriële ontwerpers in twee verschillende werelden leven. Maar dat is absoluut niet zo, benadrukken ze alle drie. Ze hebben grote bewondering voor hun beroemde collega’s en voelen heel sterk dat ze tot dezelfde beroepsgroep horen. De kunstzinnige ontwerpen zijn absoluut inspirerend om te zien, zegt Orsini. „Wij hebben alle tijdschriften in de rekken liggen. Als we zogenaamde roadmaps maken over hoe design zich in de toekomst gaat ontwikkelen, zijn conceptuele ontwerpen zeker een uitgangspunt. Maar onze klanten willen het toch vaak anders.”

„Toegepaste kunst maakt maar tien procent uit van ons ontwerp. Technologische vernieuwing is veel belangrijker”, zegt Van Berlo. Maar dat betekent niet dat we geen mooie producten maken, vindt Peters. Zijn bureau moest voor Libertel in tien maanden tijd een antennenetwerk door heel Nederland ’uitrollen’. „En liever nog een beetje sneller.”

NPK ontwikkelde een nieuw soort antenne, die op ieder dak geplaatst kan worden zonder dat er bouwkundige aanpassingen hoeven te worden gedaan. Langdurige procedures bleven zo achterwege. Een reuze praktische oplossing. Maar de ontwerpers zorgden er ook voor dat de antennes er mooi uitzagen. Van Berlo: „Al zaten ze nog zo hoog, wij vinden niet alleen functionaliteit en prijs belangrijk. Je kunt met een bepaalde hoeveelheid materiaal iets in elkaar rauzen, of je kunt er iets van maken dat aangenaam is voor het oog. Dat kost maar weinig extra moeite.”

Ook Orsini benadrukt dat het uiterlijk van alle ontwerpen heel belangrijk is. „We hebben afvalbakken ontwikkeld voor het strand van Bloemendaal in de vorm van een vaas. En de vleessnijmachine voor De Koningh is natuurlijk een heel functioneel ding, maar hij is ook mooi, met al zijn ronde vormen. Het moet natuurlijk voor een scherpe prijs, maar binnen die beperking kun je toch iets moois maken.”

Niet altijd bepaalt een externe opdrachtgever wat de bureaus maken – soms ontwikkelen ze hun eigen producten. NPK design heeft onder eigen naam – een kleine revolutie – een collectie accessoires voor zeilers ontwikkeld. „Er werkt hier een groepje enthousiaste zeezeilers”, legt Peters uit. „Alles, van product tot verpakking en reclames doen we zelf. We verkopen in 52 landen en het is heel succesvol.”

Gianni Orsini mocht zich afgelopen december op de Miljonair Fair, een jaarlijkse beurs voor zeer welgestelde Nederlanders, even een echte design-ster wanen. Daar introduceerde Zero Gee, een zeer exclusieve stoel van maar liefst 25.000 euro. „Voor deze keer speelden de kosten geen rol. Wat dat betreft is het een compromisloos ontwerp. Maar verder voldoet de stoel aan al onze technische maatstaven.” De stoel wordt precies op maat gemaakt voor iedere vermogende klant, zodat de ergonomie perfect is. „Ze wilden mij graag als meubelontwerper vermelden. Eén gezicht, geen anonieme ontwerpfabriek. Natuurlijk vind ik dat erg leuk en vleiend.”

Orsini denkt ook dat er een verschuiving gaande is in deze richting. „Wij zijn bij ons bureau ook bezig om vaker namen aan een ontwerp te verbinden. Om personen naar voren te schuiven. De verpersoonlijking van een ontwerp wordt belangrijk, door die trend die is gezet door Studio Job en Wanders. Klanten vinden het fijn – het is meer de wens van de markt dan dat we zelf zo graag willen. Ze weten dat de Italiaanse meubelproducent Cappellini verdient aan het gezicht en de naam van Wanders. Dat willen zij ook.” Zo zie je in alle opzichten een versmelting. „Het is niet zo dat er een heel strakke scheidslijn is tussen kunstzinnig, exclusief design en de brave industriële ontwerpbureaus.”

Niet alleen de ontwerpers krijgen meer smoel, ook bekende producten van WeLL Design worden nu beter gepromoot, op de website en in advertenties. „We noemen ze onze heroes – helden. Eén daarvan is het bloemenkrat van Rob Willemsen dat al 25 jaar in elke bloemenstal wordt gebruikt. Niemand zou het spontaan kunnen benoemen, maar iedereen herkent het onmiddellijk.”

(Trouw)
(Trouw)
Met de klok mee: Senseo van WeLL design; ANWB-wegwijzer van NPK-design; Perfectdraft, Trophy scooter, Maxi-Cosi en Princess-föhn van Van Berlo design. (Trouw)
(Trouw)
(Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden