Of een claim terecht is, beslist alleen de rechter

Een auto rijdt tijdens Koninginnedag met volle vaart door de mensenmassa heen. (ANP) Beeld
Een auto rijdt tijdens Koninginnedag met volle vaart door de mensenmassa heen. (ANP)

Omstanders van het drama in Apeldoorn eisen schadevergoeding. Dat hoeft niet per se onredelijk te zijn.

Het was bijna voorspelbaar: zodra de persbureaus meldden dat omstanders van het drama in Apeldoorn schadevergoeding eisen, klonk de maatschappijkritiek. Critici hieven de vinger, en waarschuwden dat het recht niet bedoeld is om munt uit te slaan.

Maar is het echt zo onredelijk dat iemand zo’n claim indient? Terzijde: de kans dat die wordt toegekend, is niet groot. In Nederland wordt een schadevergoeding niet zomaar toegekend. De zaken zullen op hun individuele merites beoordeeld moeten worden. Was de confrontatie rechtstreeks? Wat hebben zij zelf gezien? Hadden ze een persoonlijke band met slachtoffers die door de auto van Karst T. werden overreden? Veroorzaakte de confrontatie psychiatrische symptomen of ziekte?

Het kan echt gebeuren dat een leven, al dan niet permanent, compleet ontregeld wordt door het waarnemen van een zeer schokkende gebeurtenis. Niet iedereen kan het zich voorstellen. Je wenst het niemand toe.

Daarbij: de normen veranderen. Eind jaren tachtig ging het bijvoorbeeld nog over de vraag of ouders die hun kind door een ongeval verloren, recht hadden op een smartengeld. Nee, vond de wetgever. Het vingertje werd geheven: pas op voor commercialisering van verdriet en onsmakelijke procespraktijken. Ruim tien jaar later werd er niettemin een wet (inzake vergoeding van affectieschade) voorbereid om toekenning van smartengeld in dat soort gevallen alsnog mogelijk te maken. De wet ligt nu bij de Eerste Kamer.

De argumenten van gisteren blijken vandaag niet meer doorslaggevend te zijn.

Toen op een woonerf in Nederland een fietsend jong meisje door een taxibus werd doodgereden en haar moeder door de afschuwelijke confrontatie met het verminkte lichaam van haar dochtertje in grote psychische problemen kwam, weigerde de verzekeringsmaatschappij te erkennen dat zij voor schadevergoeding in aanmerking kwam. De Hoge Raad besliste in het inmiddels bekende ’Taxibus-arrest’ dat de moeder wel degelijk recht had op vergoeding van ’shockschade’ inclusief smartengeld.

Het recht staat niet stil, maar ontwikkelt zich, doordat individuele burgers hun zaak aan de rechter voorleggen. De uitkomst was daarbij niet in alle gevallen voorspelbaar.

Het Taxibus-arrest stelde duidelijke eisen aan het bewijs dat ’shockschade’ reëel is en werkelijk door de confrontatie met de schadelijke gebeurtenis is geleden.

Natuurlijk, de vraag blijft: waar ligt de grens? Bestaat er ook een recht op schadevergoeding wanneer de confrontatie met de gebeurtenis via de televisie geschiedde? Waarschijnlijk niet, luidt het aanvankelijke antwoord.

Maar wat als iemand geheel onvoorbereid op de televisie zag hoe zijn of haar kind werd vermoord? Moet een vergoeding dan achterwege blijven wegens het enkele feit dat de confrontatie via de televisie verliep? Waarschijnlijk niet.

In het verlengde hiervan ligt het voorbeeld waarin een televisiekijker in het Koninginnedagpubliek zijn dierbaren herkent en vervolgens ziet hoe zij door een zwarte Suzuki worden doodgereden. Zou een dergelijke zaak niet binnen de grenzen van het schadevergoedingsrecht moeten vallen? Waarschijnlijk wel.

Iedere zaak staat dus op zich en moet op zijn eigen merites worden beoordeeld. Zo werkt het rechtssysteem en zo is er de afgelopen jaren sprake geweest van een ontwikkeling of, zo men wil, een verfijning, van het schadevergoedingsrecht.

Het spreekt voor zich dat het claimen van schadevergoeding niet betekent dat die ook wordt toegekend. Het is voor de rechtsontwikkeling echter wel van belang dat er claims worden ingediend. Het zijn vaak de nog niet eerder ingediende claims die aan die ontwikkeling bijdragen. Als ze vandaag juridisch worden beoordeeld zullen we morgen weten of ze terecht zijn ingediend. Bij een volgende, soortgelijke, gebeurtenis worden ze dan – al naar gelang de uitkomst– óf niet meer ingediend óf zondermeer gehonoreerd.

Voor de waarschuwende critici is het misschien belangrijk te weten dat er in Nederland meer slachtoffers zijn die na een bepaalde gebeurtenis, bijvoorbeeld een medische fout of een ongeval, ten onrechte geen schadevergoeding krijgen dan dat er mensen zijn die ten onrechte een schadevergoeding opstrijken. Er blijft reden om positieve aandacht te geven aan de rechten van slachtoffers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden