'Of de situatie in Turkije zal escaleren, dat beslist de PKK'

Interview | Erdogans machtspolitiek zorgt, samen met de oorlog in buurland Syrië, voor hoogspanning, zegt socioloog Mesut Yegen.

Na de arrestatie van tientallen Koerdische burgemeesters en de sluiting van Koerdische media is nu de partijtop van de pro-Koerdische Democratische Partij van de Volkeren (HDP) aan de beurt. Mesut Yegen is als socioloog verbonden aan de islamitische Sehir Universiteit in Istanbul. Hij publiceerde veel over de Koerdische kwestie.

Waarom vinden de arrestaties juist nu plaats ?

"De regering heeft een afweging gemaakt. Bij eerdere arrestaties, zoals recent van de co-burgemeesters van Diyarbakir, bleef het verzet binnen voor de regering acceptabele grenzen. Dat maakte dat ze de arrestatie van de HDP-top aandurfden."

Wat zullen de gevolgen van deze arrestaties zijn voor de Koerdische beweging ?

"De massale steun van de bevolking in de Koerdische gebieden zal niet afnemen. Op het moment dat er weer verkiezingen zijn, zal de HDP opnieuw op veel stemmen kunnen rekenen, mogelijk op meer dan ze nu al hebben. Ongetwijfeld zullen jongeren betogingen organiseren in de Koerdische steden, mogelijk met geweld. Maar of er daadwerkelijk een escalatie plaats zal vinden hangt uiteindelijk af van de PKK (een linkse militante beweging die zoniet onafhankelijkheid, dan toch vergaande autonomie voor de Turkse Koerden nastreeft, red.) Vergeet niet dat de PKK nog steeds het laatste woord heeft binnen de Koerdische beweging in Turkije. Zij beslist."

Bestaat het gevaar van een burgeroorlog ?

"Dat zie ik niet direct gebeuren. Daarvoor is grootschalig geweld nodig in steden als Ankara en Istanbul. Op enkele zware aanslagen na was daarvan tot dusver geen sprake. De greep van de regering op de situatie is dusdanig stevig dat ik een gewelddadige escalatie niet direct zie plaatsvinden - op het zuidoosten na, waar PKK-strijders een conflict uitvechten met het Turkse leger. Van een burgeroorlog is pas sprake wanneer de Koerdische massa's door het hele land slaags raken met leger en politie. Wél is het zo dat er externe factoren zijn die maken dat de spanningen in Turkije voortduren: Erdogans ambitie om het bestaande parlementaire systeem te vervangen door een presidentieel stelsel met name. Zijn strategie is om angst te zaaien om zich vervolgens als een sterke leider op te werpen. Tegelijkertijd is er de oorlog in Syrië. Die brengt vluchtelingen en terreur het land in. Zolang deze twee kwesties blijven spelen, zullen ook de spanningen blijven bestaan."

Onder Erdogan was er voor het eerst sinds dertig jaar sprake van een détente tussen de PKK en de Turkse staat. Waarom veranderde Erdogan van koers?

"De oorzaak moet allereerst gezocht worden in de verwording van de Arabische Lente. Bij verkiezingen in Tunesië, Egypte en Libië gooiden Moslimbroeders, verwant aan Erdogans eigen AKP, hoge ogen. Erdogan toerde rond in de regio en zag zich reeds als een leider van de Arabisch-soennitische wereld. Maar dat moment duurde slechts kort. In Egypte kwam de seculiere dictator terug; Libië en Syrië zonken weg in chaos. Tegelijkertijd wonnen de Koerden overal terrein. In het noorden van Irak en met name in Syrië, waar een aan de PKK verwante beweging een autonome regio creëerde. In Turkije zelf werd de HDP opgericht, een politiek alternatief voor de PKK, die in korte tijd uitgroeide tot de derde partij van het land. Op een bepaald moment heeft Erdogan geconcludeerd dat de Koerdische beweging veel meer te winnen had bij vrede dan hijzelf."

Wat zit er nog voor de Koerden in het vat? Zal de Turkse regering de HDP verbieden?

"Dat lijkt een logische stap, maar ik geloof ik niet dat het zover komt. In toespraken benadrukt Erdogan steeds dat het hem gaat om individuen die in strijd met de wet handelen. Mijn indruk is dat het hem niet om de partij als zodanig is te doen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden