Of afwijzing redelijk is, verschilt per patiënt

Een hoogbejaarde vrouw die een euthanasieverzoek deed bij de Levenseindekliniek, weigerde een geriater te raadplegen. De arts van de Levenseindekliniek legde zich bij haar weigering neer, tot ongenoegen van de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie (RTE).

Deze zaak roept de vraag op: heeft een patiënt die verder onderzoek afwijst wel recht op euthanasie?

"Het korte antwoord luidt: ja", zegt Suzanne van de Vathorst, hoogleraar 'kwaliteit van het levenseinde en sterven' aan het AMC. Als de afwijzing redelijk en invoelbaar is - omdat de patiënt niet meer te genezen is - hoeft die geen obstakel te zijn voor euthanasie. "Je ziet het vaak in de context van kanker. Dan is de patiënt niet meer te motiveren voor nóg weer een chemotherapie of bestraling."

Maar wat redelijk en invoelbaar is, kan verschillen per persoon. Artsen moeten bij euthanasie volgens de wet 'samen met de patiënt tot de conclusie komen dat er geen reële alternatieven zijn om het lijden van de patiënt te verlichten'.

"Aan dit stukje van de wet moeten ze dus zelf invulling geven", zegt Van de Vathorst. "Er is ruimte voor een oordeel, het blijft een kwestie van interpretatie."

Of een bezoek aan de geriater de hoogbejaarde vrouw een reëel alternatief had opgeleverd, wie zal het zeggen. "Daarvoor kun je alleen in een glazen bol kijken, dat weet niemand. Maar de commissie was gerustgestelder geweest als ze die geriater wel had geraadpleegd", denkt Van de Vathorst, die zelf tot 2013 in een van de regionale toetsingscommissies euthanasie zat.

Het is een dilemma, weet ook Bregje Onwuteaka Philipsen, hoogleraar levenseindeonderzoek aan het VU Medisch centrum. "Wat is nog reëel voor de patiënt? Wat mag de patiënt weigeren, wat moet hij toch nog doorstaan als hij een doodswens heeft?" Die wens valt vaak overigens niet meer weg te nemen, weet Philipsen uit een onderzoek onder ouderen die willen sterven. "Het lijkt bijna een gepasseerd station."

De stem van de patiënt weegt heel zwaar, zegt Agnes van der Heide, hoogleraar 'besluitvorming en zorg rond het levenseinde' aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Als die niet voelt voor opname in een verpleeghuis of voor palliatieve sedatie, dan is dat voor hem dus ook geen reëel alternatief voor euthanasie.

Maar dat wil niet zeggen dat de patiënt met een doodswens op alles nee kan zeggen, aldus Van der Heide. "Een andere specialist, op medisch, psychologisch of spiritueel terrein, kan soms wel een alternatief bieden. Als het raadplegen van zo iemand niet belastend en niet ingrijpend is, is de patiënt niet helemaal vrij om te zeggen: dat wil ik niet."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden