Oermens en Homo Sapiens misschien nog tegelijk actief in Afrika

Homo Naledi was ongeveer 300.000 jaar geleden nog actief Beeld AFP
Homo Naledi was ongeveer 300.000 jaar geleden nog actiefBeeld AFP

Homo Naledi, de oermens met kleine hersenen, bevolkte Zuid-Afrika tot ongeveer in dezelfde tijd als de eerste moderne mensen.

Terwijl de moderne mens de Afrikaanse savanne al onveilig begon te maken, liep zijn verre en minder ontwikkelde soortgenoot Homo Naledi ook nog rond. Vanwege diens kleine hersenen en aapachtige voorkomen schatten archeologen dat hij wel 2 miljoen jaar oud kon zijn, maar niets lijkt minder waar. H. Naledi was ongeveer 300.000 jaar geleden nog actief, schrijft een internationaal onderzoeksteam vandaag in tijdschrift eLife.

Dat bijvoorbeeld de Neanderthaler nog een tijdje tegelijk leefde met de moderne Homo Sapiens, was wel bekend. Zelfs dat die twee wel eens voor kinderen zorgden, wat maakt dat de huidige mens wat Neanderthaler-dna met zich meedraagt. Maar dat zo'n onderontwikkeld geslacht als H. Naledi het ongeveer anderhalf miljoen jaar langer uitzong dan verwacht, zich niet voorbijgesneld wist door modernere varianten, schept toch verbazing bij het team.

Volgens de onderzoekers liggen de fossielen er tussen de 236.000 en 335.000 jaar. Niet gezegd is dat de soort daarna direct uitstierf, wat het mogelijk maakt dat H. Naledi nog wat Homo Sapiens tegenkwam op de savanne. Die stak omstreeks 200.000 de kop op.

Nieuwe soort

Eind 2015 werden de gevonden fossielen met veel tamtam gepresenteerd. De vindplaats was er een die goed kan figureren in een Indiana Jones film: een diep grottensysteem in Zuid-Afrika. De doorgangen waar de onderzoekers zich doorheen moesten wringen, waren soms niet wijder dan 18 centimeter. Maar het trotseren van claustrofobische gevoelens leek het waard. Nooit eerder vond men zoveel menselijke botresten op één plek. Genoeg om een nieuwe soort te classificeren, aldus de onderzoekers destijds.

Naast de bevinding dat H. Naledi nog niet zo oud was, publiceert de groep ook over een ander gangenstelsel, 100 meter van die vorige. Ook daar stuitte ze anderhalf jaar geleden al op, maar de vondsten - wéér allemaal fossielen van dit keer twee volwassenen en een kind - komen nu pas naar buiten. Daaronder een bijna volledig intact gebleven schedel van een kind, door de onderzoekers liefkozend Neo genoemd (wat 'cadeautje' betekent in één van de vele talen die Zuid-Afrika rijk is). Hoofdonderzoeker Lee Berger zat nog een uur vast in één van de dunne doorgangen onder de grond. Hij moest er met touwen aan zijn polsen uitgetrokken worden; de ondergrondse spleet draagt nu zijn naam.

De auteurs opperen dat de grot gebruikt werd als rituele begraafplaats. Dat is volgens paleontoloog John de Vos van Naturalis toch iets te ver gezocht. "Weet je hoe moeilijk het is om überhaupt binnen te komen? Ze moesten een advertentie zetten voor slanke meisjes die naar binnen wilden voor het onderzoek. Dan lijkt het mij waarschijnlijk dat de H. Naledi gewoon naar beneden is gedonderd in de grot. Of dat er vroeger een grotere ingang was, die vandaag de dag is ingestort."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden