Oerfunctie van het politieke bestel is met deze verkiezingen vervuld

Verkiezingen zijn, in een onaardige vergelijking, een veelkoppig monster. Burgers kunnen met het uitbrengen van hun stem uiteenlopende functies vervullen. Zo zorgen verkiezingen voor het in- of opvullen van de volksvertegenwoordiging en voor mandatering van verkozen vertegenwoordigers. Kiezers trachten ook beleid te beïnvloeden en hopen, zij het indirect, een nieuwe regering te kiezen. Een laatste toegeschreven functie is die van de legitimering, van het verkozen orgaan en van de representatieve democratie als zodanig.


Welke functies werden woensdag door de Tweede Kamerverkiezingen primair vervuld? In ieder geval de legitimeringsfunctie. Immers, als het daarom gaat, is het oog vooral gericht op de opkomst. Een lage of dalende opkomst wordt veelal opgevat als een waarschuwing, als een teken van gebrek aan vertrouwen in en steun voor de democratie, waarvan verkiezingen nu eenmaal het hart vormen. Tot verbazing van velen bleek de opkomst met ongeveer 80 procent hoog, en beduidend hoger dan bij recente Kamerverkiezingen. Een massaal feest van de democratie.


Hoe het met de andere functies precies zit, is lastiger te zeggen. Het is echter opmerkelijk dat een functieverschuiving die zich de afgelopen vijftien jaar heeft voorgedaan een (voorlopig) halt lijkt te zijn toegeroepen. Die verschuiving was er een in de richting van mikken op coalitievorming. Steeds meer kiezers leken zich bij voorgaande verkiezingen niet zozeer druk te maken om de samenstelling van de volksvertegenwoordiging, maar om de samenstelling van de regering. Niet afspiegeling, maar de machtsvraag stond centraal. Strategische kiezers betrokken die vraag nadrukkelijk in hun overwegingen, om af te wijken van hun eigenlijke voorkeur om daarmee een bepaalde coalitie mogelijk of onmogelijk te maken. Dat Kamerverkiezingen daar strikt genomen niet over gaan, ach.


Wie naar de uitslag van 15 maart kijkt, ziet aan de oppervlakte minder sporen van strategisch gedrag dan bijvoorbeeld in 2012 het geval was. Toen stuurde de wens om een links georiënteerde regering kiezers richting PvdA, en profiteerde de VVD van kiezers die een naar rechts draaiende coalitie prefereerden. Dit keer was vooral aan de linkerkant van het politieke spectrum niet helder welke partij moest worden gesteund. De PvdA was in 2012 pijnlijk snel met de VVD in zee gegaan, en wist in de campagne niet duidelijk te maken wat hiervan de linkse zegeningen waren geweest. GroenLinks onder aanvoering van een jonge en bestuurlijk onervaren Klaver dan? Niet evident dat links hier het regeringsanker zou vinden, te meer omdat regeren op nationaal niveau GroenLinks vreemd is. En de SP deed in de campagne weinig moeite zich te tonen als de partij die de kern zou kunnen zijn van een nieuw links kabinet, en wist goed te verbergen dat bijvoorbeeld op lokaal niveau bestuurlijk talent zich had weten te ontwikkelen, klaar voor regeringsdeelname op nationaal niveau. De meer linkse kiezer kon in het stemlokaal het antwoord op de machtsvraag niet geven, en volgde dan maar de eigenlijke voorkeur. Die deels uitwaaierde naar partijen als Denk, de PvdD en 50Plus.


Tweede Kamerverkiezingen gaan over de nationale volksvertegenwoordiging. De door strategische overwegingen weggedrukte functie van afspiegeling en representatie lijkt woensdag te zijn hersteld. Dat levert misschien problemen bij de coalitievorming en zorgt voor verdere versplintering in de Tweede Kamer, maar de oerfunctie van het Nederlandse bestel zoals we dat nu hebben, werd keurig vervuld.


Er is een volksvertegenwoordiging gekozen, die recht lijkt te doen aan de vele soorten en maten Nederlanders die 'ons' land nu eenmaal kent.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden