Oerdegelijk en tikje subversief spionagedrama van Spielberg

Bridge of Spies

Regie Steven Spielberg Met Tom Hanks, Mark Rylance, Alan Alda

****

Met de stuwende vertelkracht en visuele perfectie die we van de Hollywoodveteraan gewend zijn, brengt Steven Spielberg deze waargebeurde intrige over de uitwisseling van een neergestorte Amerikaanse piloot en een Russische spion naar het bioscoopscherm. Oerdegelijk en geen speld tussen te krijgen.

Gary Powers heette die Amerikaanse piloot, die op 1 mei 1960 werd neergehaald toen hij met een spionagevliegtuig Russisch grondgebied fotografeerde. Tom Hanks speelt de Amerikaanse verzekeringsadvocaat James Donovan, die van zijn kantoor de ondankbare klus krijgt de gearresteerde Russische spion Rudolf Abel te verdedigen (een zoals altijd fantastisch acterende Mark Rylance).

Zogenaamd moet Abel een eerlijk proces krijgen, want zo doen ze dat in Amerika, maar in feite moet Donovan zo snel mogelijk verliezen en doet de rechtszaak in manipulatie niet onder voor het showproces dat de Russen aan de andere kant van de wereld met Powers opvoeren. Alleen, dan kennen ze Donovan nog niet. Zoals alle helden van Spielberg is Donovan een man met een intuïtief gevoel voor rechtvaardigheid en een heerlijk heldere wereldvisie.

Omdat hij toch al bij de zaak betrokken is, en niet van plan is zich door wie dan ook onder tafel te laten praten, wordt Donovan door de Amerikanen naar Berlijn gestuurd om met de Russen te onderhandelen over een uitruil van gevangenen. Zij krijgen Rudolf Abel terug, de Amerikanen Gary Powers. Maar net voordat Donovan in Berlijn arriveert, arresteren de Oost-Duitsers een Amerikaanse student, waardoor de onderhandelingen ineens een stuk lastiger worden.

Zoals vaker bakt Spielberg van een gebeurtenis die in realiteit ongetwijfeld een diplomatiek mijnenveld was, een helder verhaal dat de indruk wekt dat deze hele geschiedenis maar op één manier had kunnen lopen: de zijne. Dat geldt hier voor alles: de kostuums, de dialogen, de decors. Zo is het, en niet anders. De wereld is een overzichtelijke plek. Spielberg doet niet aan thrillers.

Toch zit er iets onmiskenbaar subversiefs in de film. Want waarom deze historische gebeurtenis uit de Koude Oorlog nu verfilmen? Behalve dat Donovan een typische Spielbergheld is die zo ongeveer in z'n eentje een potentieel explosief internationaal incident wist op te lossen, had Spielberg waarschijnlijk een andere, meer urgente reden om de film te maken. Donovan legt zo vaak en zoveel nadruk op de principes van de Amerikaanse grondwet die bepalen dat iedereen recht heeft op een eerlijk proces, dat de vergelijking met Guantánamo onontkoombaar wordt.

Het maakt pijnlijk duidelijk hoe de VS zich sinds 1962 ontwikkeld hebben. Van een land dat een spion - met een duwtje van Donovan - een eerlijk proces gaf, tot een land dat verdachten zonder concrete beschuldiging en zonder proces jarenlang opsluit en op zogenaamde black sites in het buitenland aan wie-weet-wat-precies onderwerpt. James Donovan zou zeggen dat de vijand heeft gewonnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden