Oekraïne wil doeken Westfries Museum nog niet teruggeven

Het schilderij Nieuwstraat in Hoorn van Izaak Ouwater uit 1784, behoort tot de vijf teruggevonden doeken. Beeld ANP Handouts
Het schilderij Nieuwstraat in Hoorn van Izaak Ouwater uit 1784, behoort tot de vijf teruggevonden doeken.Beeld ANP Handouts

De vijf gestolen 17e-eeuwse schilderijen uit het Westfries Museum die in april en mei in Oekraïne zijn teruggevonden, komen voorlopig nog niet terug naar Hoorn. Oekraïne zegt eerst te willen vaststellen of de schilderijen daadwerkelijk toebehoren aan het museum.

Het Westfries Museum rekende erop dat de doeken in september terug zouden zijn en had alvast een feestelijke bijeenkomst gepland, maar die is uitgesteld nu Oekraïne heeft aangegeven eerst aanvullend onderzoek te willen doen naar de eigendomsrechten van de topstukken.

Kiev heeft daarvoor een onderzoekscommissie in het leven geroepen, die moet vaststellen of het Westfries Museum inderdaad de rechtmatige eigenaar is van de vijf schilderijen. Het museum had eerder al een aantal soms eeuwenoude documenten naar de Oekraïense autoriteiten gestuurd om de te bewijzen dat de Hollandse meesters uit Hoorn komen.

Lastige klus
Het gaat om wetenschappelijke publicaties uit 1880, facturen, jaarverslagen en informatie over restauraties. Het bij elkaar verzamelen van al deze documenten was een lastige klus, zei een woordvoerder van het museum. Ook heeft het Nederlandse Openbaar Ministerie een verzoek tot teruggave ingediend. Sindsdien is het stil, waardoor het museum in grote onzekerheid verkeert over wanneer de werken terugkeren.

Vier van de schilderijen werden afgelopen april door de Oekraïense veiligheidsdienst achterhaald, het vijfde werd in mei door een koper, die het werk te goeder trouw had gekocht, afgeleverd bij de Nederlandse ambassade in Kiev. "Toen is gezegd dat de doeken teruggeven zouden worden. Het was immers helder dat de doeken van ons waren", zei woordvoerder Christa van Hees van het Westfries Museum tegen de NOS.

Het teruggevonden schilderij 'Vrouw Wereld' van Jacob Waben, uit 1622. Beeld Westfries Museum
Het teruggevonden schilderij 'Vrouw Wereld' van Jacob Waben, uit 1622.Beeld Westfries Museum

Arthur Brand, specialist in het achterhalen van gestolen kunst, was betrokken bij de opsporing van de vijf doeken. Hij wijt het uitstellen van de terugkeer van de schilderijen onder meer aan de bureaucratie in de voormalige communistische Sovjetrepubliek, zei Brand vanochtend tegen BNR Nieuwsradio.

"Ze willen iedere wet checken. Dan komen ze op de proppen met eigendomspapieren en aankoopbonnetjes. Maar sommige van die schilderijen zijn al 150 jaar geleden aangekocht, probeer die dan nog maar eens te vinden."

Ergernis
Volgens Brand kan het uitstel ook te maken hebben met ergernis in Oekraïne over de onthullingen die hij vorig jaar deed. "Wij hebben destijds onthuld dat ze in handen waren van nogal hooggeplaatste figuren daar, leden van de geheime dienst en nogal wat politici en dat is ons niet in dank afgenomen. Het werd ook ontkend, totdat uiteindelijk bleek dat we het bij het juiste eind hadden", aldus Brand. "Maar er kan nog wat oud zeer zitten. Dat ze denken: 'We moesten zo diep door het stof gaan, laat hen nu maar eventjes lekker wachten', dat zou natuurlijk kunnen."

De kunstdetective is er zeker van dat de schilderijen terugkomen, en zal zich daar persoonlijk hard voor maken. Brand: "De Oekraïense regering zegt dat de overgebleven schilderijen in Rusland zijn, maar wij weten dat ze zich nog gewoon in Oekraïne bevinden. Wij blijven er op jagen natuurlijk. Uiteindelijk zullen ze allemaal terugkomen."

Arthur Brand, expert op het gebied van kunstcriminaliteit. Beeld ANP
Arthur Brand, expert op het gebied van kunstcriminaliteit.Beeld ANP

Roofkunst in Oekraïne

De vijf achterhaalde werken maken deel uit van in totaal 24 schilderijen die in de nacht van 9 op 10 januari 2005 uit het Westfries Museum werden gestolen, samen met zeventig stuks zilverwerk. De dieven hadden zich in het museum laten insluiten en wisten de alarminstallatie onklaar te maken. De ontvreemde stukken vormden het hart van de 17de- en 18de-eeuwse collectie van het Westfries Museum.
De vijf Hollandse meesters zijn Vrouw Wereld (1622) en De terugkeer van Jephta (1625), beide van Jacob Waben; Keukenstuk van Floris van Schooten uit de 17e eeuw, Boerenbruiloft van Hendrik Bogaert gedateerd 1671-1675, en Nieuwstraat in Hoorn van Izaak Ouwater uit 1784. Het laatste doek werd afgelopen mei terugbezorgd bij de Nederlandse ambassade in Kiev. De overige negentien schilderijen en het zilverwerk zijn nog niet achterhaald. De werken zijn bij elkaar zo'n tien miljoen euro waard.
Eerder in mei vond de Oekraïense douane een aantal schilderijen terug die vorig jaar november waren gestolen uit een museum in de Noord-Italiaanse stad Verona. Daaronder waren werken van Rubens, Tintoretto, Pisanello, Caroto en Mantegna. Deze kunstwerken hebben een gezamenlijke waarde van 16 miljoen euro.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden