Reportage

Oekraïne vreest Russische pijpleiding: ‘Ooit was gas als lucht, nu beseffen we dat het zo waardevol is als goud’

Het dorpshoofd van Dasjava, Taras Greskiv, en de gepensioneerde arbeider Igor Havriliv bij het monument voor de eerste gaswinning in Oekraïne. Beeld Michiel Driebergen

Oekraïne vreest de aanleg van de Nord Stream 2, want daarmee raakt het land de o, zo belangrijke inkomsten uit het gastransport kwijt. ‘Rusland doet dit om ons schade toe te brengen.’

“Zodra het regende, borrelde het gas spontaan omhoog. We dansten met blote voeten in de modder. We staken de gasbelletjes aan en warmden ons aan de blauwe vlammetjes.” De voorzitter van de dorpsraad van Dasjava, Taras Greskiv (59), deelt zijn jeugdherinneringen bij een charmant monument – een gaskraan met kunststof vlam – aan de rand van het dorp. De marmeren gedenksteen ernaast rept van ‘het begin van de gasindustrie van Oekraïne’, bijna een eeuw geleden. 

Het dorpshoofd laat zich vergezellen door een kranige zeventiger, Igor Havriliv, die begin jaren zestig als arbeider werkte aan de aanleg van de langste gasleiding van Europa. Die liep vanaf hier ruim vijfhonderd kilometer oostwaarts naar Kiev naar Sovjethoofdstad Moskou. “We waren trots destijds”, zegt de veteraan. “We kregen allerlei onderscheidingen.”

Beeld Trouw / SS

Decennialang voorzag het rijkgevulde gasveld van Dasjava – een reservoir van 70 vierkante kilometer in het westen van Oekraïne – de Sovjet-Unie van gas. Maar nu, met de aanleg van de Nord Stream 2, zijn de inwoners van Dasjava bezorgd. Door die pijplijn stroomt Russisch aardgas straks via de Baltische Zee rechtstreeks naar Duitsland. Dat is slecht nieuws voor Oekraïne: het dreigt te worden omzeild. Want hoewel het gasveld in Dasjava al in de jaren negentig goeddeels was uitgeput, behield de infrastructuur waar Havriliv aan bouwde haar functie.

Lucratief contract

Decennialang vervoerde Oekraïne het leeuwendeel van het gas waarmee Rusland  Europa voorzag. Afgelopen jaar nog ontving Oekraïne 3 miljard dollar voor het transport, wat neerkomt op 8 procent van de begroting van 2018. Maar het lucratieve contract met het Russische staatsbedrijf Gazprom verloopt eind dit jaar, juist op het moment dat de Nord Stream 2 in gebruik kan worden genomen. “Het project is bedacht om schade Oekraïne schade toe te brengen”, aldus dorpshoofd Greskiv.

De gasspanningen tussen Rusland en Oekraïne verhevigden in 2014 toen er een gewapend conflict uitbrak in het oosten van het land. Rusland dreigde met het verhogen van de gasprijs en het dichtdraaien van de gaskraan, Oekraïne probeerde op zijn beurt de afhankelijkheid van Russisch gas te verkleinen. Ook kondigde Rusland alternatieve routes aan, zoals de Turkstream, waardoor gas via de Zwarte Zee naar Europa stroomt, en dus Nord Stream 2, via het noorden.

Ging in 1998 nog 95 procent van het voor Europa bestemde gas door Oekraïense pijpleidingen, afgelopen jaar was dat nog maar 38 procent. Hoewel de Duitse bondskanselier Angela Merkel volhoudt dat Oekraïne de rol als belangrijk gasdoorvoerland zal behouden, zinspeelt de Russische president Poetin erop dat in de toekomst slechts 10 procent van het voor Europa bedoelde gas door Oekraïne gaat. 

Slechts woorden

“Dat is een ware ramp”, aldus Volodimir Fek, oud-directeur van Lvivtransgaz, de regionale afdeling van het staatsgasbedrijf. Volgens hem wordt de Oekraïense de gas-infrastructuur onrendabel en zullen tienduizenden mensen hun baan verliezen. “Veel van de leidingen zijn straks niet meer nodig. Oekraïne zal de infrastructuur moeten afbouwen.”

Volgens Fek loopt Oekraïne niet alleen geld mis, ook staat het zwakker tegen de oosterbuur. “Rusland begon geen openlijke oorlog tegen Oekraïne omdat hier belangrijke gasleidingen lagen. Wie weet wat ze straks van plan zijn.” De uitspraak van Merkel noemt hij ‘slechts woorden’, want “economische belangen zijn voor de Europese Unie belangrijker dan wat dan ook”. Duitsland is de belangrijkste klant voor Russisch aardgas, goed voor bijna een derde van Gazproms export wereldwijd. 

De zorgen van Fek leven ook in Kiev. De Oekraïense premier Grojsman noemde Nord Stream 2 onlangs ‘Ruslands geopolitieke wapen’. “Wij weten hoe gevaarlijk het is om van Rusland afhankelijk te zijn voor je energie.” De politicus zinspeelt erop dat Europa de opslagcapaciteit van Oekraïne goed kan gebruiken.

Zo draait de economie van het dorp Dasjava op een gigantisch gasreservoir, waar Oekraïne gas bewaart voor piektijden, zoals koude winters. Ook dorpshoofd Taras Greskiv hoopt dat de EU Oekraïne op de een of andere manier compenseert. “Ooit was gas voor ons als water en lucht: het was er altijd. Nu beseffen we dat gas zo waardevol is als goud.”

Nord Stream 2

Nord Stream 2 is een gasleiding van Rusland naar Noord-Duitsland. Belangrijkste aandeelhouder is het Russische staatsgasbedrijf Gazprom. Europese bedrijven betalen de helft van de aanleg. Een derde van de nieuwe leiding is klaar. Naast Oekraïne zijn EU-staten als Polen en de Baltische landen fel tegenstander van het project; reden voor kritische geluiden in Brussel. De Verenigde Staten kiezen de kant van Oekraïne. Zij zeggen dat de Nord Stream 2 Rusland te veel macht geeft en dreigen zelfs met sancties tegen bedrijven die eraan meebouwen.

Lees ook: 

Ambassadeurs VS en Rusland bakkeleien over gasleiding

Het gehakketak over de aanleg van de Nord Stream 2 neemt toe. De opiniepagina’s van een Nederlandse krant worden benut voor de strijd.

Oekraïners willen vooral vrede, maar president Porosjenko stuurt aan op oorlog

De Oekraïense president Petro Porosjenko probeert een slaatje te slaan uit de meest recente confrontatie met Rusland. Hij speelt hoog spel, maar op Europa hoeft hij niet te rekenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden