Oekraïne verdient onze solidariteit

Oekraïne heeft een langdurige traditie van vreedzaam religieus pluralisme. Christelijke en joodse leiders daar hebben onze steun hard nodig, betoogt Alfons Brüning.

Dinsdag na Pasen bezocht een delegatie van christelijke en joodse leiders uit Oekraïne Den Haag. Uiteraard stond het aanstaande referendum op de voorgrond. Tijdens een persconferentie en podiumgesprek maakten zij reclame voor een 'ja'. Maar als je hun stemadvies wilt volgen, waarvoor stem je dan eigenlijk?

Allereerst is de gemengde delegatie opmerkelijk. Opperrabbijn Yakov Dov Bleich, de groot-aartsbisschop van de Grieks-katholieke kerk Svjatoslav Sjevtsjoek, het hoofd van de Oekraïens-orthodoxe kerk van het patriarchaat van Kiev patriarch Filaret en leiders van adventisten en pinksterkerken maakten deze reis samen - ook symbolisch voor de dialoog.

Dat de joodse opperrabijn zelfs in leidende functie meewerkte aan de totstandkoming van de delegatie, spreekt het nog steeds verspreide verhaal van een vermeende fascistische mainstream in de Oekraïense samenleving na de Maidan-revolutie duidelijk tegen. Niet van de partij was metropoliet Onoefrei van de Oekraïens-orthodoxe kerk van het patriarchaat Moskou.

De 'missie' van de andere religieuze leiders was desondanks niet in eerste instantie gericht tegen Moskou, maar vroeg om ondersteuning voor wat men 'het project Oekraïne' zou kunnen noemen. Een project over gemeenschappelijkheid in een situatie van religieuze diversiteit, met historische wortels.

Oekraïne kende al eeuwenlang religieus pluralisme. Westerse en oosterse christenen, joden en moslims leefden er al sinds de Middeleeuwen lange periodes vreedzaam naast elkaar. Zeker, een idylle was het nooit. Deze vrede moest vaak actief worden bewaard, soms hersteld. De ervaringen die men hierdoor heeft opgedaan, vormen de basis van het project Oekraïne en maken tegelijk deel uit van het Europees erfgoed, zeker wat tolerantie en interreligieuze dialoog betreft.

undefined

Samen op Maidan

Na 1991 was er een nieuwe kans voor dit project. Na de val van het communisme zagen we religieuze conflicten, maar ook een streven naar grotere overeenstemming. Tot een scenario zoals in post-communistisch Joegoslavië is het juist daarom nooit gekomen. Kerken en religieuze instellingen hadden altijd vertrouwen en een belangrijke morele stem. In 2013 en 2014 stonden uiteindelijk vertegenwoordigers van alle religieuze gezindten samen met de demonstranten op het Maidanplein in Kiev. Zij organiseerden gezamenlijk gebed en probeerden escalatie tegen te gaan. Toen de confrontatie toch scherper werd, openden kerken en kloosters in de omgeving hun poorten voor de gewonden - voor demonstranten en oproerpolitie.

Het project Oekraïne in zijn moderne vorm is inmiddels in gevaar. Na de annexatie van de Krim en het begin van de onverklaarde oorlog met Rusland in het oosten, nam inderdaad de polarisatie toe. Maar de wens tot eenheid en verzoening is nog altijd groot. Ook is de daadwerkelijke situatie in Oekraïne van nu complexer dan alleen een verdeeldheid in twee helften. Ook een aantal parochies van het Moskouse patriarchaat doet mee aan verzoening.

De religieuze leiders kwamen dan ook niet naar Nederland voor een simpele anti-Russische mobilisatie, maar vroegen ondersteuning voor de heropbouw van hun land.

Met name het belang van religieuze vrijheid en interreligieuze dialoog werd in recente, gezamenlijke verklaringen van álle kerkleiders opnieuw onderstreept. Deze waarde deelt Oekraïne met de rest van Europa. Voor zover de religies en kerken in Oekraïne een bijdrage leveren aan die vormen van gemeenschappelijkheid, verdient het project Oekraïne onze solidariteit.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden