Oekraïne laat gevangenen in gribussen creperen

'Als ze Timosjenko durven te mishandelen, dan hebben ze geen moeite anderen uit de weg te ruimen'

Gevaarlijke schimmels op de muren, tientallen mensen op één cel, vervuild drinkwater. Onder deze omstandigheden leven duizenden gevangen in Oekraïne. Sinds beelden van de blauwe plekken van ex-premier Joelia Timosjenko deze week de wereld overgingen, is de zorg toegenomen over hoe het Oost-Europese land omspringt met zijn criminelen, verdachten en politieke gevangenen.

"Oekraïense gevangenissen zijn broeinesten van tuberculose, malaria en aids", zegt Konstantin Pertsovski van aidsorganisatie Alliance. "Onder gevangenen zijn veel drugsgebruikers en de hygiënische omstandigheden zijn slecht. Patiënten worden amper behandeld, omdat de regering daarmee zou erkennen dat er drugs worden gebruikt."

Ook Amnesty International maakt zich grote zorgen. "Tuberculosepatiënten worden niet op tijd gescheiden van anderen en medicijnen worden ze ontzegd", vertelt Heather McGill van de mensenrechtenorganisatie. "Ook zitten veel mensen onterecht vast. We kennen verschillende zaken waar mensen gemarteld zijn door de politie om bekentenissen los te krijgen. Deze mensen zitten onterecht straffen uit omdat de politie niet vervolgd wordt."

Er zitten ongeveer 165.000 mensen in Oekraïense gevangenissen. Cijfers over ziektes zijn er nauwelijks. Als een gevangene overlijdt, geeft de politie een vage verklaring uit waarin ze het meestal op hartfalen schuift. Af en toe mogen EU-afgevaardigden cellen inspecteren, maar zij krijgen enkel een klein deel van de gevangenis te zien.

"Zij zien mooie witte cellen met schone lakens. Daar klopt natuurlijk niets van", zegt misdaadjournalist Konstantin Oesov (23). Hij maakte eerder dit jaar een documentaire over het Kievse detentiecentrum Loekjanivka. In centra als deze, waar mensen in voorarrest hun proces afwachten, zijn de omstandigheden het ergst. Timosjenko en oud-minister Loetsenko zaten ook in Loekjanivka.

Oesov kreeg van de gevangenis-directie geen toestemming om naar binnen te gaan en besloot van een zwakte van het systeem gebruik te maken: de corruptie. Hij kocht bewakers en lijkschouwers om, en smokkelde zo telefoons naar binnen. Daarmee liet hij gevangenen zes maanden lang filmpjes maken.

In het Oekraïense rechtssysteem is namelijk alles te koop, vertelt Oesov. "Je ziet niet voor niets alle rechters en politiechefs met dure horloges, grote villa's en in Bentleys rondrijden. Het gevangenispersoneel is even corrupt; alles is naar binnen te smokkelen. Eten, luxewaren, drugs, telefoons en zelfs prostituees."

De beelden die Oesov uitzond, schokten het land. De gevangenen zaten met 36 in een cel van veertig vierkante meter, hadden geen schoon water en mochten een keer per twee weken douchen. De filmer wist ook monsters van de schimmel op de muren naar buiten te smokkelen. Dat bleek tien jaar oude fungus aspergillus te zijn, een gevaarlijke schimmel die longen, zenuwstelsel en genitaliën kan aantasten.

Na de uitzending werd de directeur van Loekjanivka ontslagen en beloofde de regering verbetering. Oesov denkt dat de hygiëne verbeterd is in de gevangenis in Kiev, maar is sceptisch over de overige gevangenissen.

"De situatie rond Timosjenko baart me zorgen. Ik denk dat ze de waarheid spreekt en fysiek is aangepakt. Dat is zeer verontrustend", vindt Oesov. "De bewakers daar weten namelijk wat ze doen. Als ze de ex-premier verwondingen bezorgen, dan moeten ze daarvoor van hogerhand toestemming hebben gekregen."

Dat betekent volgens de journalist dat Oekraïne verder afglijdt. "Het is goed dat er internationaal aandacht aan deze zaak wordt besteed, maar het lijkt president Janoekovitsj weinig uit te maken. Als ze het mishandelen van de voormalige premier toestaan, dan hebben ze ook geen moeite om normale mensen uit de weg te ruimen."

Volgens McGill van Amnesty is Timosjenko - niet alleen oud-premier maar ook steenrijke zakenvrouw - nog goed af. "Zij heeft tenminste geld om voor haar eigen medicatie te betalen. Veel normale gevangenen zijn er slechter aan toe."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden