Oekraïne is de oligarchen zat

reportage Bij de verkiezingen in Dnjepropetrovsk strijden vooral tyconen om de macht

Decennialang werkte Nina Ivanovna - blauw mutsje, tas van lakleer, warme mantel - bij een medicijnfabriek. Toen deed een raider een vijandig bod op de fabriek. Tien jaar lang vochten zakenmannen om de buit. Al die tijd was het salaris van Ivanovna onzeker. Nu overleeft ze van een schamel pensioen. "Hier winkelen is voor mij niet weggelegd", wijst ze naar het winkelcentrum Most, waar de rijke inwoners van het Oost-Oekraïense Dnjepropetrovsk hun boodschappen doen.

Raiders zijn een overblijfsel van de roerige jaren negentig, toen voormalige partijbonzen en de maffia vochten om de staatsbedrijven van de ingestorte Sovjet-Unie. Raiders schuwen daarbij geweld of afpersing niet. De meest succesvolle zakenmannen werden oligarchen; steenrijke tyconen met eigen mediakanalen die de politiek en de rechterlijke macht controleerden.

Gisteren moest Ivanovna naar de stembus in Dnjepropetrovsk, waar de competitie tussen oligarchen groot is. Ze koos voor burgemeesterskandidaat Oleksandr Vilkoel, wiens campagne via de lokale media gesteund werd door de Oost-Oekraïense oligarch Rinat Achmetov, compagnon van oud-president Janoekovitsj. "Vilkoel was eerder gouverneur, dus hij heeft zijn zakken al gevuld", zegt Ivanovna wat cynisch. "Dan hoeft hij niet nog meer te stelen."

Jongere stemmers in Dnjepropetrovsk stemmen liever op Boris Filatov, de andere burgemeesterskandidaat. Niet dat ze positief over hem zijn: hij is immers bevriend met een andere oligarch met een twijfelachtige reputatie, Igor Kolomojski. "Maar het is de minst slechte optie", zegt Anna Pajos, een blondine van in de twintig die bij een internetbedrijf werkt. Samen met haar vriend, Albert Badalian, brengt ze haar vrije weekenduren door op de Europese Boulevard in het centrum. "Zo is het nu eenmaal in de Oekraiense politiek", legt hij uit. "De huidige machthebbers zijn er niet om mensen te helpen."

De oudere generatie in Dnjepropetrovsk gelooft niet in verandering, vult Badalian aan. "Onze ouders leven nog steeds zoals ze tijdens de Sovjet-Unie leefden. Zij willen het liefst een sterke leider die voor hen zorgt." Jongeren hebben dan ook meer mogelijkheden om actief te zijn. Binnenkort begint hij zijn baan als game-ontwerper, waarbij het startsalaris 600 dollar per maand is - vier maal zoveel als zijn vader momenteel verdient.

De beroerde salarissen in Oekraine houden het systeem van de oligarchie in stand, zegt Igor Petrovski, een bekende burgeractivist in Dnjepropetrovsk. "Gemeenteraadsleden verdienen 100 euro in de maand. Daar gaan goede mensen niet voor aan de slag." En dus blijven niet alleen gemeenteambtenaren omkoopbaar, maar zijn ook rechters en aanklagers afhankelijk van oligarchen. "Zij verdienen hetzelfde salaris, maar rijden wel rond in de dikste auto's."

Uit het netwerk van actieve burgers dat ook in Dnjepropetrovsk ontstond tijdens de Majdanrevolutie, probeert Petrovski nu mensen te overtuigen mee te doen met de volgende lokale verkiezingen, die waarschijnlijk in 2017 plaatsvinden. "De salarissen van topbestuurders moeten dan marktconform zijn."

Om de macht van de belangrijkste oligarch in Dnjepropetrovsk te breken, wordt gespeculeerd over nationalisering van de Privatbank - de grootste bank van Oekraïne, die in handen is van Igor Kolomojski. De groene pinautomaten vind je overal in de stad.

Maar dat zal men voorlopig niet aandurven, denkt politiek analist Evgen Vorobiov, die koffie drinkt in de chocoladebar aan de Karl Marx Allee. "Het falen van deze bank zou enorme schade toebrengen."

Om de staatsbudgetten te sparen - en bijvoorbeeld meer geld over te houden voor hogere salarissen - wordt ook nagedacht over privatisering. "We wachten op een lijst met bedrijven die in de verkoop gaan", zegt Vorobiov. "Maar dan moeten oligarchen niet kunnen meedingen."

In Oekraïne groeit inmiddels de onvrede. Onlangs trok een groep demonstranten naar het paleis van president Porosjenko in de buurt van Kiev, waar ze luidkeels riepen om het ontslag van procureur-generaal Sjokin. Hij zou namens de president het systeem in stand houden.

Nieuwe protesten zijn geen goed idee, benadrukt burgeractivist Igor Petrovski, die gisteren op Filatov stemde. "Hij is in elk geval benaderbaar. Daarbij, elke kleine verandering van het systeem is een verzwakking en dat hebben we nodig."

"Kom op, oligarchen zijn geen tsaar of monarch. De nieuwe burgemeester moet naar ons luisteren", zegt Vera Koval, een forse vrouw met een grote bos krullen die op het punt staat het winkelcentrum binnen te lopen. Ze heeft een eigen advocatenkantoor.

"De uitgaven van de overheid zijn inmiddels transparant", zegt ze. "Iedereen weet dat een stuk weg 100 grivna kost en niet 105 - zo kunnen grote bedrijven geen staatsbudgetten meer misbruiken. En we moeten gewoon onze mond opentrekken."

Kolomojski, oligarch

Igor Kolomojski is een van de rijkste mannen van Oekraïne. Naast Ukrainian Airlines, de grootste vliegmaatschappij van het land, bezit de multimiljardair de Privatbank, de belangrijkste bank van Oekraïne, met het hoofdkantoor in Dnjepropetrovsk. Ook is hij eigenaar van voetbalclub Dnipro en controleert hij via mediabedrijf 1+1 acht tv-zenders. Kolomojski is populair in Dnjepropetrovsk omdat hij bataljons sponsorde die vrijwillig vochten tegen de pro-Russische rebellen. Nadat het parlement een aantal maanden geleden zijn belang in het staatsgasbedrijf verkleinde, kwam hij in conflict met president Porosjenko, die hem ontsloeg als gouverneur van Dnjepropetrovsk. Sindsdien wordt er gespeculeerd over een oligarchenstrijd in Oekraïne. Namens zijn politieke partij Oekrop schoof Kolomojski in Dnjepropetrovsk Boris Filatov naar voren als burgemeesterskandidaat, die volgens de exitpolls de winnaar is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden