Oekraïne en Rusland treffen elkaar bij het Internationaal Gerechtshof

Archiefbeeld.Beeld ANP

Oekraïne en Rusland treffen elkaar vanaf vandaag voor het Internationaal Gerechtshof in Den Haag. Krijgen de Oekraïners internationale erkenning dat de Russen fout zitten? En moet Moskou herstelbetalingen doen voor het neerhalen van de MH17?

Oekraïne heeft Moskou voor het Internationaal Gerechtshof (IGH) gedaagd. Waar beschuldigt Kiev de Russen precies van?

De aanklacht valt in twee delen uiteen. Volgens Kiev hebben de Russen bij hun annexatie van de Krim en hun militaire inmenging in Oost-Oekraïne twee internationale verdragen overtreden: die over terreurfinanciering en die over raciale discriminatie. Kiev eist dat Rusland stopt met het financieren van terreur in Oost-Oekraïne, en met het discrimineren van de inwoners van de Krim.

Waarom beroept Oekraïne zich juist op deze twee verdragen?

Dat komt omdat Rusland de rechtsmacht van het Gerechtshof – dat wil zeggen: de bevoegdheid van het hof om te oordelen – bij het toepassen van deze twee verdragen erkent. Terwijl sommige landen de rechtsmacht van het Hof in algemene zin aanvaarden, doet Rusland dat slechts voor specifieke internationale verdragen.

Daardoor is het voor Oekraïne bijvoorbeeld niet mogelijk om het Hof een uitspraak te laten doen over rechtmatigheid van de annexatie van de Krim. “In plaats daarvan heeft Oekraïne echt moeten zoeken naar verdragen die relevantie hebben”, zegt Eric de Brabandere, hoogleraar internationale geschillenbeslechting aan de Universiteit van Leiden, daarover.

Hoe groot is de kans op Oekraïens succes, als ze zich moeten beroepen op verdragen die er eigenlijk met de haren zijn bij gesleept?

De rechters van het IGH maken in eerste instantie een inschatting of de twee verdragen van toepassing zijn, en De Brabandere denkt er een redelijke kans is dat ze in geval van de Conventie tegen rassendiscriminatie positief oordelen. De Oekraïners hebben een lange lijst ingeleverd van discriminerende handelingen op de Krim – zo wordt de etnische groep van Krim-Tataren volgens hen sinds de Russische annexatie op allerlei manieren gediscrimineerd, geïntimideerd en vervolgd.

De Brabandere vermoedt dat het voor de Oekraïners een stuk ingewikkelder wordt om hard te maken dat er in Oost-Oekraïne sprake is van terrorisme, en dus van Russische terreurfinanciering. “In Oost-Oekraïne is een afscheidingsbeweging actief, waarvan Oekraïne zegt dat die gefinancierd wordt door Rusland. Ik ben niet overtuigd dat dit interne gewapende conflict onder de definitie van terrorisme valt.”

Mocht Oekraïne op alle vlakken door de rechters in het gelijk gesteld worden, wat gebeurt er dan?

Een uitspraak die de annexatie van de Krim terugdraait, zit er niet in: die kwestie ligt niet op tafel. Het Hof kan hoogstens eisen dat Rusland niet langer discrimineert op de Krim. De Brabandere: “Als het IGH stelt dat er effectief sprake is van discriminatie, dan is dat een politiek en juridisch sterke vaststelling. Dat kan door getroffen personen misschien gebruikt worden om compensatie af te dwingen voor nationale rechtbanken.”

Het Hof kan, als het helemaal met Kiev meegaat in de aanklacht van terreurfinanciering, Rusland ook veroordelen tot herstelbetalingen, onder meer voor het neerhalen van de MH17. Het kan bovendien eisen dat Rusland de financiering van milities in Oost-Oekraïne stopzet. Maar dan blijft staan: als Rusland zich er niks van aantrekt, heeft het Hof geen middelen om zijn oordeel af te dwingen.

De politieke gevolgen op langere termijn zijn volgens De Brabandere heel moeilijk in te schatten.

Hoe lang gaat dit proces duren?

De zaak die nu van start gaat, is vooralsnog slechts bedoeld om een eerste inschatting te maken of de twee verdragen van toepassing te zijn, en na te gaan of voorlopige maatregelen noodzakelijk zijn. Deze week brengen de Oekraïners en de Russen hun argumenten naar voren. De rechters komen daarna waarschijnlijk binnen een paar maanden met een eerste oordeel.

Als ze positief oordelen, gaat het proces door en gaan de rechters serieus onderzoeken of de verdragen relevant zijn en of het Hof dus inderdaad rechtsmacht heeft. Dat onderzoek kan tot wel twee jaar in beslag nemen. Als ze opnieuw positief oordelen gaat de zaak pas echt van start. Ook dat kan weer twee jaar duren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden