Reportage

Oekraïense Roma's in doodsangst om pogroms

In een Roma-kamp bij Lviv maakt een kind eten. In een ander kamp aan de rand van deze stad viel onlangs een dode bij een extreem-rechtse aanval.Beeld AFP

Bij pogroms tegen Roma in Oekraïne is een dode gevallen. Extreem-rechts bleef ongestraft - tot nu.

Al weken is hij met weinig anders bezig. Pas aan het eind van het gesprek wordt hij emotioneel. 'Al zeshonderd jaar' woont zijn familie in de regio, benadrukt Mikola Joertsjenko, vertegenwoordiger van de Roma-gemeenschap. "Voor het eerst voel ik me niet meer veilig in mijn eigen stad."

Zeker tien aanvallers trokken in de late avond van 23 juni naar de kleine, geïmproviseerde Roma-nederzetting in het bos aan de rand van de West-Oekraïense stad Lviv. Ze schreeuwden en vloekten en waren gewapend met messen en hamers. Ze sloegen tenten kapot en hakten op de gezinnen in.

Een 24-jarige Roma-man, David Popov, werd gedood, vier anderen raakten gewond, onder hen een vrouw en een tienjarige jongen. "Ze kwamen om te moorden", zegt Joertsjenko.

Gewelddadige aanvallen

Vlak voor deze aanval hadden mensenrechtenorganisaties als Human Rights Watch en Amnesty International al gewaarschuwd. Dit jaar zijn er in Oekraïne al 'zeker twee dozijn gewelddadige aanvallen, bedreigingen en gevallen van intimidatie' geweest, schreven ze.

In april en mei hadden extreem-rechtse groepen Roma-gemeenschappen in Kiev, West-Oekraïne en Odessa aangevallen. Daarbij deelden ze klappen uit en molesteerden ze tenten en huizen, andere staken ze in brand. In Lviv valt nu voor het eerst een dode. "De haat was nog groter", zegt Joertsjenko, die de slachtoffers bezocht in het ziekenhuis.

Het aantal Roma in Lviv, een stad met een klein miljoen inwoners, wordt op twee- à drieduizend geschat. Veel van hen zijn goed geïntegreerd, zoals Joertsjenko, die met de gemeente in gesprek is over het minderhedenbeleid. Een aantal Roma-families leeft op en rond het treinstation of nabij de vuilstort, legt Joertsjenko uit, waar ze metaal sorteren en verkopen.

De Roma in het bos zijn werkmigranten uit Transkarpatië, een regio in het uiterste zuidwesten van Oekraïne waar een derde van de ongeveer 200.000 Oekraïense Roma woont. Zij komen 'al twintig jaar elke zomer' voor schamele bedragen fruit plukken bij lokale boeren. Bedelen doen ze niet, wel zijn ze slecht geïntegreerd.

"Waarom spreek je geen Oekraiens?", vroeg Joertsjenko de tienjarige jongen, die op vier plaatsen in zijn nek en zijn buik was gestoken. "Omdat we dat op school niet leren", antwoordde die. In Transkarpatië wordt veel Hongaars gesproken. Op sociale media in Lviv wordt al maandenlang campagne gevoerd tegen Roma, die crimineel zouden zijn.

Schooljongens

Direct na de aanval slaagde de politie erin de aanvallers op te pakken. Lviv was geschokt; het bleek te gaan om schooljongens van 16 en 17 jaar oud. De 20-jarige initiatiefnemer, die een dag later werd gearresteerd, bleek lid van de radicale groepering 'Nuchtere en boze jeugd', die op sociale media nazi-symbolen gebruikt, Adolf Hitler verheerlijkt en een 'zuiver' leven promoot: drank, sigaretten en drugs zijn voor hen taboe. Enkele leden van de splintergroep vochten als vrijwilliger in 2014, het eerste jaar van de oorlog in Oost-Oekraïne, tegen de door Rusland gesteunde milities.

Dat laatste is een belangrijke achtergrond van de haatcampagne tegen Roma, zegt Anja Gritsenko, sociologe in hoofdstad Kiev, die onderzoek doet naar xenofobie. Veel extreem-rechtse figuren werden in 2014, toen de oorlog begon, lid van radicale vrijwilligersbataljons. "Daardoor kregen ze het imago van stoere jongens die Oekraïne redden". Inmiddels zijn ze niet meer welkom aan het front, "dus zoeken ze een andere carrière en bemoeien ze zich met zaken in het binnenland."

De neonazi-groepering C14, die de eerste aanval op Roma in Kiev uitvoerde, heeft veteranen onder haar leden. Het 'Nationale team', dat betrokken was bij het verjagen van Roma uit een park in de hoofdstad, maakte deel uit van het ultranationalistische Azov-regiment. "Roma zijn de eenvoudigste zondebok voor de slechte situatie in Oekraïne", legt de sociologe uit.

Probleem is dat er in Oekraïne een cultuur van straffeloosheid heerst jegens extreem-rechts, aldus Gritsenko. Extreem-rechtse politieke partijen trekken steevast weinig kiezers, maar de politie steunt hun acties impliciet. Bij eerdere pogroms werd niemand opgepakt of veroordeeld; in sommige gevallen keek de politie zelfs toe. "Dat is luiheid, of het is omdat de agenten zelf Romafoob zijn, maar ook omdat ze niet weten wie er door wie beschermd wordt."

Politietop

Gritsenko wijst erop dat C14 zegt samen te werken met de staatsveiligheidsdienst en dat er in de politietop enkele extreem-rechtse leiders zitten. Van de minister van binnenlandse zaken, Arsen Avakov, is algemeen bekend dat hij Azov en het Nationale team actief steunt. Deze minister noemde de aanval in Lviv 'geïnspireerd door Rusland'.

Vooralsnog zitten de daders van de aanval in Lviv vast. Een week geleden werd een van de leiders van C14 opgepakt, nadat hij steun had uitgesproken voor een aanval in Kiev.

"Aanvankelijk was er steun voor de acties tegen Roma", vertelt Gritsenko. "Maar na deze moord lijkt het erop dat Oekraïners dit geweld niet willen. Ik hoop althans dat mensen dit te ver vinden gaan."

Lees ook:

Italiaanse oppositie woedend over 'ongrondwettige' telling van het aantal Roma

De Italiaanse oppositie is kwaad, maar de radicaal-rechtse vicepremier Matteo Salvini zet door: hij wil Roma registreren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden