Oekraïense president verzwijgt bedrijven in belastingparadijzen

De president van Oekraïne, Petro Porosjenko, is al enkele jaren actief in belastingparadijzen. Sinds zijn beëdiging als president in 2014 heeft hij een vehikel dat bedoeld is om zijn bedrijven te verkopen, zoals hij in zijn campagne beloofde. Maar al in 2010 duiken er transacties op via de Britse Maagdeneilanden die aan Porosjenko gelinkt zijn, blijkt uit onderzoek van Trouw en Het Financieele Dagblad.

Opvallend is vooral een transactie uit december 2010, via de Oostenrijkse Raiffeisen Bank. Die bank leent 115 miljoen dollar aan Roshen, het chocolade- en snoepconcern waaraan Porosjenko het grootste deel van zijn fortuin te danken heeft. Raiffeisen krijgt daarvoor een onderpand: het bedrijfje Linquist Services Limited, gevestigd op de Britse Maagdeneilanden, moet bij de bank voor iedere dollar die Roshen krijgt een dollar storten op een geblokkeerde rekening.

Er zijn sterke aanwijzingen dat Linquist in handen is van Porosjenko, waarmee hij feitelijk zijn eigen bedrijf zou financieren. Er zit alleen een Oostenrijkse bank tussen, maar het is onduidelijk waarom dat precies nodig is.

Een eerste aanwijzing is dat alle post aan Linquist wordt doorgestuurd naar het hoofdkantoor van Roshen, zo blijkt uit interne mails van de Panamese juridisch dienstverlener Mossack Fonseca (MF). MF is het bedrijf dat Linquist heeft helpen opzetten, en is het aanspreekpunt voor de autoriteiten van de Britse Maagdeneilanden.

Een tweede aanwijzing is dat Linquist in augustus 2012 een tweede, soortgelijke transactie met Raiffeisen Bank doet. Ditmaal gaat het om een lening van 12,7 miljoen dollar aan het Oekraïense mediabedrijf UMH, dat grotendeels in handen was van Boris Lozhkyn. In die periode waren Lozhkyn en Porosjenko zakenpartners, en was Linquist bovendien mede-eigenaar van UMH. Kort nadat Porosjenko in 2014 benoemd werd tot president, stelde hij Lozhkyn aan als zijn stafchef.

Lozhkyn wordt momenteel onderzocht door de Oostenrijkse autoriteiten vanwege mogelijk witwassen, dit naar aanleiding van de verkoop van UMH in 2013. Zijn banktegoeden in Oostenrijk zijn bevroren.

Porosjenko is in eigen land verplicht om eventuele inkomsten uit het buitenland op te geven op een openbaar aangifteformulier. Afgelopen vrijdag publiceerde Porosjenko zijn aangifte voor 2015, maar gaf daarbij geen inkomsten uit het buitenland op. Hetzelfde geldt voor de aangiftes in 2013 en 2014.

In de gelekte gegevens van MF staat nog een bedrijf op de Britse Maagdeneilanden, waarvan wel helemaal vaststaat dat deze van Porosjenko is. In augustus 2014 richt hij het bedrijf Prime Asset Partners Limited (PAP) op, waarvan hij nog altijd 100 procent aandeelhouder is.

De oprichting heeft volgens de president te maken met de voorgenomen verkoop van zijn bedrijf Roshen. Tijdens de verkiezingscampagne beloofde hij al zijn ondernemingen - behalve een mediabedrijf - van de hand te doen. Begin dit jaar, toen Roshen nog steeds niet was verkocht, zei hij zijn aandeel te hebben ondergebracht in een 'blinde trust', een rechtsvorm die ervoor zou zorgen dat hij zelf geen bemoeienis kan hebben met de verkoop van Roshen.

Porosjenko richtte vervolgens in Amsterdam Roshen Europe bv op. Dit bedrijf is in handen van een Cypriotisch bedrijf dat op zijn beurt in handen is van PAP op de Maagdeneilanden. Volgens de adviseurs van Porosjenko zijn deze bedrijven nodig om Roshen beter te kunnen verkopen. Dat dit tot nu toe niet is gebeurd, komt volgens Porosjenko door de 'slechte politieke en economische situatie' in Oekraïne. "Eerst moet de oorlog stoppen voordat kopers het bedrijf willen overnemen", zegt de president.

Oligarchen

Porosjenko bevindt zich bij Mossack Fonseca in gezelschap van een grote groep Oekraïners. Een flink aantal andere oligarchen, onder wie oud-premiers Lazarenko en Timosjenko, hebben of hadden offshorebedrijven. Onder hen is ook staal- en energietycoon Igor Kolomoisky, oud-gouverneur van de Dnipropetrovsk, de belangrijkste industriële regio van het land. In 2010 kocht hij vijf offshore-vennootschappen aan, deze zijn nog steeds actief.

Victor Pinchuk, zakenman en filantroop en bevriend met de Amerikaanse oud-president Clinton, bracht zijn aandelen in één van de grootste staalfabrieken van Oekraïne onder in twee trusts op het eiland Man.

Oleksii Azarov, de zoon van oud-premier Mykola Azarov, is aandeelhouder van 26 offshorebedrijven die zijn ondergebracht bij Mossack Fonseca. Een andere zoon van is Igor Akmetov, wiens vader de rijkste oligarch van Oekraïne is. Huidig parlementslid Sergiy Taruta en Gennady Trukhanov, burgemeester van Odessa, hadden beiden bedrijven bij Mossack Fonseca die inmiddels niet meer actief zijn.

Raiffeisen

Als de Oostenrijkse Raiffeisen Bank in december 2010 115 miljoen dollar leent aan het bedrijf van de Oekraïense president Porosjenko, chocolade- en snoepfabrikant Roshen, staat een brievenbusfirma op de Britse Maagdeneilanden garant. Dat is niet verboden, maar het betekent wel dat de bank een sterke onderzoeksplicht heeft om te bepalen wie er achter dat bedrijf zit, en waar het geld vandaan komt.

"Als er maar het minste vermoeden is dat het gaat om geld uit illegale activiteiten, dan moet de bank daar melding van maken", zegt het hoofd van de Oostenrijkse financiële inlichtingsdienst Rudolf Unterköfler tegen tv-zender ORF.

Raiffeisen zegt in een reactie niet op deze specifieke transactie te kunnen ingaan, maar in het algemeen klanten en transacties nooit volledig te kunnen screenen. "Als we vermoedens van witwassen krijgen in onze standaard onderzoeken, melden we dat onmiddellijk aan de autoriteiten."

Mossack Fonseca

Mossack Fonseca is een juridisch advieskantoor in Panama. Het bedrijf blijkt een belangrijke spil in een netwerk van internationale geldstromen en vermogensbeheer. Alle administratie, al het e-mailverkeer tussen klanten en adviseurs en het complete archief kwam in handen van journalisten.

Panama

Panama is een belastingparadijs, oftewel een land dat vertrouwelijkheid combineert met ultralage belastingen. Personen en bedrijven vanuit de hele wereld kunnen er hun vermogen verborgen houden voor buitenstaanders.

Bekende namen

In de database komen voor: 12 (voormalig) staatshoofden, 132 (voormalige) politici en publieke bestuurders, 29 miljardairs uit de Forbes 500 en 511 banken.

Trustkantoor

Beheert vennootschappen in opdracht van (veelal buitenlandse) bedrijven en particulieren. Het trustkantoor verzorgt de administratie en treedt vaak ook op als bestuurder.

Nominee shareholder

Een aandeelhouder, dat kan een bedrijf zijn of een persoon, die zorgt dat de echte eigenaar uit het zicht blijft.

Offshoring

De data waar Trouw toegang toe heeft, geeft een uniek inkijkje in wat offshoring wordt genoemd. Een offshorebedrijf is een bedrijf in een belastingparadijs. Geld stallen in zo'n bedrijf kan een legitieme reden hebben, zoals bescherming van privacy. Maar het kan ook dienen om belasting te ontwijken of te verbergen dat geld is verdiend met illegale activiteiten.

Brievenbusmaatschappij

Een afdeling van een bedrijf dat louter in een bepaald land is gevestigd om fiscale redenen. Economische activiteiten vinden er nauwelijks plaats. Nederland heeft veel gunstige belastingregelingen en relatief veel brievenbusfirma's.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden