‘Oefenveldje voor morele vorming’ laat bezoekers nadenken over oorlogssituaties

Het Dilemma Doolhof in Bergen op Zoom. Beeld Merlin Daleman

Neem je een Joodse buurjongen in huis op het moment dat de Duitsers de straat binnenvallen? Het Dilemma Doolhof in Bergen op Zoom stelt bezoekers voor gewetensvragen. ‘Soms weet je niet wat goed en kwaad is.’

Schuifelend vinden ze hun weg door het doolhof. De 84-jarige Jan Huismans houdt de deuren open, zijn vrouw Maria (82) komt met haar rollator achter hem aan. Op sommige punten komt er een verhaal uit de speakers en krijgen ze een dilemma voorgeschoteld. Vraagstukken uit de oorlogstijd, zoals de afweging om verzetsmensen te verlinken en daarmee je eigen hachje te redden. Maar ook een actuele kwestie over het in huis nemen van een uitgeprocedeerde asielzoeker. De antwoorden bepalen de route door het kunstwerk.

Het Dilemma Doolhof ligt prachtig tussen het Britse en Canadese ereveld in Bergen op Zoom. Bezoekers wordt gevraagd na te denken over keuzes die een grote impact hebben op de rest van een leven. Aan het einde spreekt zogenaamd een overleden Canadese militair die een stukje verderop begraven ligt. “Weet je dat sommigen van ons pas zeventien of achttien jaar waren? Overzie jij je keuzes? Of vind je mij dom omdat ik hier lig?”

Het zijn vragen waar Huismans al vroeg in zijn leven mee te maken kreeg. Op tienjarige leeftijd, het Maasdorpje Lith was bevrijd van de Duitsers, had zijn vader Canadese militairen in huis genomen. “Velen waren vrijwilliger. Zij hebben voor de keuze gestaan om aan een gevaarlijke opdracht te beginnen, misschien bespraken ze die zelfs aan de keukentafel met vrouw en kinderen. Ruim 1100 van hen eindigden op een Brabants kerkhof. Dit doolhof zet je aan het denken en vergroot het respect voor deze mensen.”

Kruispunt

Het initiatief komt van Stichting Crossroads Brabant ’40-’45, een organisatie die levensveranderende oorlogsverhalen uit de provincie verzamelt en doorvertelt. “Verhalen die je na 75 jaar nog kippevel bezorgen”, zegt voorzitter Ton Rombouts, Eerste Kamerlid en voormalig burgemeester van onder andere Den Bosch. “Zoals het bunkerdrama in Kamp Vught, waar een gepeste bewaakster 74 gevangen vrouwen als straf in een kleine bunker zette, waardoor er 10 overleden. We hebben uitgezocht wie zij was en hoe ze tot haar daad kon komen. Of neem het verhaal over de goede Duitser die tijdens een vuurgevecht twee spelende kinderen in veiligheid bracht, maar zelf om het leven kwam. In de oorlog hebben talloze mensen op een kruispunt gestaan. Moesten ze goed of kwaad doen, vaak niet eens wetende wat goed en kwaad was?”

Jan en Maria Huismans bezoeken het Dilemma Doolhof. Beeld Merlin Daleman

Een van de verhalen gaat over het bombardement van Lith, waar op 14 januari 1945 niets overbleef van de woning van de familie Huismans. Er vielen op dit adres geen doden, maar beide ouders en enkele broers en zussen van Jan raakten zwaargewond. “In het parochiehuis in het dorp draaiden ze films voor de militairen. Ik was daar ook. Maar een tankcommandant, die zijn taxibedrijf in Toronto had achtergelaten voor de oorlog, vond het nuttiger om mijn vader te helpen met de administratie voor een hulpactie. Daardoor raakte hij ook gewond. Dat is soms het probleem van keuzes.”

Oefenveldje

Rombouts noemt het Dilemma Doolhof, dat een jaar blijft staan en vanaf vandaag voor iedereen toegankelijk is, ‘een oefenveldje voor morele vorming’. “Gewone mensen kunnen in ongewone omstandigheden voor enorme keuzes komen te staan. Ook nu nog. Toen ik burgemeester was van Wouw, hier vlakbij, kreeg ik bezoek van de pastoor van Heerle. De politie zat achter een asielzoekersgezin aan dat uitgezet dreigde te worden. Hij wilde ze onderdak geven en vroeg of ik dat goed vond. Ik zei dat het niet goed was, maar dat hij het wel moest doen. Soms weet je niet waar je het beste aan doet.”

Lees ook:

Journalist Rudi Vranckx: ‘Het monster oorlog wordt steeds opnieuw gevoed’

De Vlaamse oorlogsjournalist Rudi Vranckx doet al dertig jaar verslag van brandhaarden. In zijn nieuwe boek ‘Mijn kleine oorlog’ beschrijft hij zijn ervaringen. Vandaag wordt hij onderscheiden met de Carnegie Wateler Vredesprijs.

Lees ook:

‘De verdediging van democratische waarden zal niet tot universele vrede leiden’

Maar het hedendaagse spreken over het kwaad verschilt in één belangrijk opzicht met de pieken van rond de Eerste en de Tweede Wereldoorlog: het kwaad is losgezongen van God, van het goede. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden