Review

Ode aan het lapmiddel

Als je het verschil tussen het bedrijven van wetenschap in de oude westerse wereld, Europa, en dat in de nieuwe westerse wereld, de VS, grof zou moeten omschrijven, kom je op iets uit als: degelijk versus nuttig.

Europese wetenschappers beschrijven een zaak zo uitputtend mogelijk, soms ten koste van de leesbaarheid, om maar zo exact mogelijk te zijn.

Amerikanen neigen er daarentegen toe om hun onderwerp te verkopen, ze willen hun lezer wat bijbrengen. Die laatste houding levert dus een soort populaire wetenschap op, waarvan je de vruchten op de conversatietafels aantreft. Boeken als 'Emotionele intelligentie' van Daniel Goleman, slim, goed doordacht en publieksgericht. Of 'De spermaoorlog' van Robin Baker, zogenaamd over de sluipwegen van de seksuele intuïtie maar met duidelijk hoorbaar op de achtergrond de boodschap 'Hoe leer ik succesvol paren'!

Ook 'Het omslagpunt' van Malcolm Gladwell is zo'n boek. De auteur licht ons bij over de verspreiding van ideeen, modes, meningen, producten, mentaliteitsverandering, kortom al die sociale epidemieën die onze wereld doordesemen, maar zijn belangrijkste missie lijkt dat hij zijn klezers wil overtuigen van de blijde boodschap: kleine veranderingen kunnen grote dingen teweegbrengen.

Hij onderzoekt hoe die epidemieën zich gedragen, wat voor voorwaarden ze kennen, waarom het één doordringt en het ander niet. Daartoe formuleert hij een drietal principes: 'De wet van de Enkelingen', oftewel, het zijn steeds individuen die cruciaal blijken te zijn in de verspreiding van ideeën en trends. Hij onderscheidt ze in Verbinders, Kenners en Verkopers. Het tweede principe is dat van 'De Beklijvende Factor', oftewel het antwoord op de vraag 'hoe blijft iets in het geheugen van de mensen hangen'? Het derde principe is 'De Kracht van de Context', de rol die de omgeving speelt, de groep die er in een bepaald stadium voor zorgt dat het idee bij grote groepen doordringt.

De titel van zijn boek suggereert dat er ergens een omslagpunt bestaat, waarna een goed idee opeens buitengewoon succesvol wordt: het dragen van ouderwetse Hush Puppies neemt opeens weer massale vormen aan, een roman wordt van een bescheiden succes opeens een bestseller, plotseling daalt het misdaadcijfer in New York drastisch.

Als een klein idee aanslaat kan het enorm bereik krijgen. En dat is misschien wel de kern van dit boek, de schrijver gaat ervan uit dat wij te vaak dingen vanuit de genetische aanleg van iemand willen verklaren, terwijl de context een even grote rol speelt. Daarin gaat ook de optimistische boodschap van dit boekje schuil: Mensen zijn manipuleerbaar, en dus ook verbeterbaar, en er is in principe geen massale inzet voor nodig om de maatschappij of het leven te verbeteren, als je maar precies de goede formule weet te vinden. En ook: de scheidslijn tussen succes en niet-succes is flinterdun. Dit alles is natuurlijk voer voor wereldverbeteraars maar ook voor marketing-deskundigen die je een product willen aansmeren. Eigenlijk is dit boek daarmee een ode aan het lapmiddel. Wie het juiste lapmiddel vindt om een probleem, al was het maar provisorisch te bestrijden of een formule te verbeteren, loopt de kans dat zijn product epidemische vormen aanneemt, dat hij een bestseller schrijft, dat hij een trendsetter wordt!

Of dit de lezer hoop biedt, is nog maar de vraag. Weliswaar doet Gladwell alle mogelijke strategieën en formules aan de hand, maar veel voorspellende waarde hebben die volgens mij niet. Ze verklaren misschien wel het succes van sommige boodschappen maar niet waarom andere boodschappen in de marge blijven steken.

Het voorbeeld van de mevrouw die een aardig boek schreef dat opeens een bestseller werd, omdat het aansloeg bij de lezeressen van een bijbelse boekenclub, mag aardig klinken, maar het laat buiten beschouwing dat andere, soortgelijke boeken dat succes niet kenden.

Gladwell probeert ons blij te maken met veel achterafkennis, bedoeld om de lezer toch wat perspectief te bieden. Dat alles geschreven in een vlotte Amerikaanse praatstijl, waarbij ook in de Nederlandse vertaling opmerkelijk getutoyeerd wordt, en wie weet is dit de succesformule voor boeken: laat de lezer merken dat hij iets opschiet met je verhaal. Het optimale 'feel good'-boek. Aan mij niet zo besteed, maar wie weet een geweldig verkoopsucces.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden