Oceanische koraaleilanden knoeien met de klok

Waar zal het eerste zonlicht van de nieuwe eeuw over de aarde strijken? Die vraag verhit de gemoederen in de Stille Oceaan. Daar is flink met de klok geknoeid om de eerste te zijn die de dageraad van de 21ste eeuw zal begroeten.

Frans Dijkstra

De vijandelijkheden werden geopend door Kiribati, een ministaatje van 33 koraaleilanden, samen half zo groot als de provincie Utrecht en verstrooid over vijf miljoen vierkante kilometer water. De datumgrens verdeelde het land in vandaag en gisteren. Maar met één pennenstreek verschoof het landje begin 1995 eigenmachtig de grens ruim 3000 kilometer naar het oosten. Dat mag, want niemand is de baas over de datumgrens.

Die grens is een menselijk bedenksel en zou overal op aarde kunnen liggen. Eind vorige eeuw is besloten om de lijn op de 180-gradenmeridiaan te leggen, dwars door de Stille Oceaan, een halve aardbol verwijderd van de nulmeridiaan die door Greenwich loopt.

In de loop der jaren is die grens wél flink aan het zwalken geweest door de Stille Oceaan. Elk land mag zelf bepalen of het van vandaag of gisteren is. Zo lag Alaska in de tijd dat de Russische tsaar er aanspraak op maakte, links van de grens omdat bezoekers doorgaans via Siberië arriveerden. Later, nadat de Amerikanen Alaska hadden gekocht, belandde Alaska rechts van de grens en werd het er weer gisteren.

Dus ook Kiribati (spreek uit Kiribas, de ti is daar een s) had het recht om die grens te verslepen. Het was handiger, vond het landsbestuur. De aap kwam uit de mouw toen het meest afgelegen eiland, Caroline Island, dat bij de 150-gradenmeridiaan ligt, werd herdoopt in Millennium Island. Kiribati wilde er dus een slaatje uit slaan. De millenniumzon verschijnt daar op 1 januari om 03.43 uur plaatselijke tijd (16.43 Nederlandse tijd) op 31 december. Helaas is Millennium Island, een verzameling van 22 brokstukken koraal, onbewoond.

Dus het westelijker gelegen Kiritimati (vervang de ti weer door de s en je weet dat het gaat over het vroegere Christmas Island) hoopt het middelpunt van het millenniumfeest te worden. Dat is weer eens wat anders dan de Britse en Amerikaanse atoomproeven waarmee Christmas Island in de jaren zestig voor het laatst in het nieuws kwam.

Dat gesleep met de datumgrens viel slecht in het koninkrijk Tonga. Koning Taufa'ahau Tupou de Vierde, dit jaar 80 geworden, had grootse plannen met de eeuwwisseling. Om Kiribati een hak te zetten voerde de koning plotseling de zomertijd in, zodat zijn land van november tot februari veertien uur vóór komt te liggen op de Greenwich-tijd.

De koning verkocht zelfs de 'millenniumrechten' aan een Saoedische zakenman, de zoon van wapenhandelaar Adnan Khashoggi. Hoessein Khashoggi had grootse praatjes. ,,Het wordt een gebeurtenis van wereldformaat, zoiets als de Olympische Spelen'', pochte hij vorig jaar nog.

Er zouden drie of vier cruiseschepen aanleggen en tientallen jachten die samen vele duizenden toeristen zouden leveren. Maar de laatste berichten klinken treurig. Door zware regens is het feestterrein zo zompig geworden dat de feestelijkheden zijn afgelast. Internationale tv-zenders hadden Tonga al eerder links laten liggen, omdat er niets geregeld was.

Succesvoller dan de koning was de familie Lanauze die een heuvel bewoont op Pitt Island, onderdeel van de Chatham Islands die bij Nieuw-Zeeland horen (ze hebben sinds jaar en dag wel een eigen tijdzone, die 45 minuten voorloopt op Nieuw-Zeeland).

De familie verkocht de televisierechten voor het millennium voor ruim 200 000 gulden, toen de prestigieuze Royal Geographic Society had bepaald dat hun Hapeka Hill de eerste zonnestralen zou krijgen. En dat zonder te rommelen met de klok.

De familie Lanauze vaart wel dankzij de breking van de zonnestralen. De aardse atmosfeer buigt die stralen zodat het lijkt dat de zon al boven de horizon staat, terwijl die eigenlijk nog eronder zit. Hoe zuidelijker, des te sterker dat zonnebedrog is in januari. Hoe sterk precies hangt van het weer af. Maar volgens de Londense geleerden zullen de 55 mensen en duizenden schapen op de Chatham Islands hoe dan ook de eerste dageraad zien.

Bij alle strijd om de eerste te zijn, zijn de Oceaniërs vergeten dat het ook heel mooi had kunnen zijn om nog wat langer in de oude eeuw te blijven plakken. Maar van een race om de laatste te zijn die het licht van de twintigste eeuw ziet doven, is niets vernomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden