Öcalan gelooft niet langer in strijd tegen Turkije

Leider Koerden geeft startsein voor vertrek PKK-strijders tijdens lentefeest

De lente moet vandaag vanaf een plein in het Koerdische Diyarbakir aanbreken in Turkije. Een tekst van de gevangen Abdullah Öcalan, leider van de militante Koerdische Arbeiderspartij PKK, wordt er tijdens het lentefeest Newroz aan honderdduizenden toehoorders voorgelezen. Öcalan geeft met deze toespraak het startsein voor de vrede. Maar veel Turken zetten grote vraagtekens bij het 'nieuwe' Turkije.

Om serieus genomen te worden door de Turkse regering moest Öcalan na dertien jaar gevangenschap op een eiland bewijzen hoe geliefd hij is onder de Koerden. Eerst maakte hij een half jaar geleden een einde aan de massale hongerstakingen van de Koerdische gevangenen. Daarna stuurde hij brieven naar de PKK-leiders in Europa en Iraaks Koerdistan om zijn plannen voor de komende jaren uiteen te zetten. Het feit dat er geen enkel tegengeluid klinkt vanuit Koerdische gelederen, is voor Turken het bewijs dat Öcalan nog steeds leiding weet te geven aan de PKK.

En deze man achter de tralies gelooft niet meer in de gewapende strijd. De overgrote meerderheid van de Turkse media meldt dat vanaf het lentefeest van vandaag de duizenden militanten een start zullen maken met een collectieve reis. Het is de bedoeling dat in drie maanden tijd alle gewapende PKK'ers het land verlaten en naar Iraaks Koerdistan trekken. In de hierop volgende drie maanden moeten ze de wapens inleveren bij de Koerdische regering in Irak. De grote vraag is wat er daarna gaat gebeuren.

Voor de Koerdische oud-politicus en commentator Ibrahim Guclu is het volstrekt onduidelijk welke koers het land gaat varen. "De regering zegt niets over de afspraken met Öcalan. Daarentegen blijkt uit de aantekeningen van Koerdische parlementariërs die met hem gepraat hebben, dat Öcalan zichzelf als de grote leider beschouwt die het hele Midden-Oosten vormgeeft. Maar hoe je het ook wendt of keert, het is uitgesloten dat de PKK straks de wapens neerlegt terwijl hun leider nog gevangen zit."

De aantekeningen waar Guclu op doelt, zijn die van Koerdische kamerleden die de laatste weken de PKK-leider mochten bezoeken en notities mochten maken van diens woorden. Na publicatie van die aantekeningen kwam het beeld van een zelfingenomen, megalomane Öcalan naar voren: hij heeft vanuit zijn cel de Turkse regering voor een staatsgreep behoed, dankzij hem is de AKP aan de macht gekomen en hij heeft de Turkse veiligheidsdienst beschermd tegen buitenlandse invloeden.

Een van de parlementariërs die met Öcalan hebben gepraat op het eiland Imrali en aantekeningen heeft gemaakt is Selahattin Demirtas, co-voorzitter van de Koerdische partij BDP. Gisteren verhaalde Demirtas over zijn ontmoeting met Öcalan: "We keken elkaar een tijdje in de ogen. Hij hield mijn hand vast en ik de zijne. Noch ik, noch hij wilde de hand van de ander loslaten. Het was een aangrijpende, emotionele ontmoeting. Ik moest aan de tijd denken dat hij gearresteerd werd en ik als stagiair-advocaat thuis zat te huilen..."

Het ziet er dus naar uit dat de PKK de woorden van het grote idool niet in twijfel zal trekken. Maar met het begin van de historische reis van de PKK-strijders zal de vraag over wat het akkoord tussen Öcalan en de Turkse premier Erdogan inhoudt, alleen maar luider klinken.

Politiek-analiste Sukran Soner is somber gestemd over de deal tussen de voormannen van de Turken en de Koerden. "Erdogan heeft meermalen aangekondigd het Amerikaanse presidentiële systeem in Turkije te willen invoeren. Hij wil zich in 2014 tot president met uitgebreide bevoegdheden laten kiezen. Öcalan zegt geen moeite te hebben met dat plan van Erdogan. Wat we krijgen is een coalitie van de AKP en een deel van de Koerden.

"Straks hebben we dan wel vrede, maar geen democratie meer. Want dat presidentiële systeem gaat in een land als Turkije absoluut een totalitair regime opleveren", vreest Soner.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden