Obamacare, hoe lang nog?

Voorstanders van ACA, de Affordable Care Act, in de volksmond Obamacare genoemd naar de initiator van de wet. (archieffoto) Beeld anp

Sinds de verkiezing van Donald Trump vrezen velen voor het lot van Obamacare, de hard bevochten Amerikaanse volksverzekering voor gezondheidszorg. De aanstaande president heeft laten weten Obamacare te zullen afschaffen, maar of hem dat snel zal lukken is de vraag.

"Ik ben het ermee eens dat Obamacare voor verbetering vatbaar is, maar een totale afschaffing van deze wet maakt me bang, zeker nu de Republikeinen aan de macht zijn", zei makelaar Rita Gibbs (54) uit Tucson in de staat Arizona deze week tegen USA Today.

Gibbs is bepaald niet de enige die zich zorgen maakt. Miljoenen Amerikanen die zich hebben verzekerd onder de zorgverzekering die door president Barack Obama zes jaar geleden in het leven werd geroepen, zijn nerveus over de toekomst van de zorgverzekeringswet omdat de aanstaande president Trump die weer wil afschaffen.

Deze week werd bekend dat op 9 november, een dag na de verkiezing van Trump, zich nog snel meer dan 100.000 mensen hebben aangemeld voor de zorgverzekering. Een record sinds de jaarlijkse aanmeldperiode op 1 november weer werd opengesteld.

De Republikein heeft er tijdens zijn campagne voortdurend op gehamerd dat hij Obamacare, of de Affordable Care Act (betaalbare zorgwet, ACA) zoals de wet formeel heet, wil afschaffen. Volgens Trump is de wet te duur en heeft hij een plan dat voorziet in 'geweldige zorg tegen een fractie van de kosten'. Maar over wat hij de vele miljoenen verzekerden dan precies als alternatief zal bieden bleef Trump vaag, wat de onzekerheid nog verder vergroot.

Nalatenschap
Obamacare is een belangrijk deel van de nalatenschap van president Obama. De wet werd in 2010 ingevoerd, om de tientallen miljoenen onverzekerde, vaak arme, Amerikanen de mogelijkheid te bieden om tegen betaalbare bedragen redelijke medische zorg te krijgen.

Het stelsel is gebaseerd op onderlinge solidariteit. De premie die gezonde Amerikanen betalen dient als tegenwicht voor de zorgkosten van minder gezonde landgenoten. Bovendien mag niemand, zoals tot dan toe heel normaal was in de VS, geweigerd worden omdat hij al een ziekte onder de leden heeft. En niemand mag meer uit de verzekering gegooid worden omdat de ziektekosten te veel oplopen.

Het na zes jaar weer afschaffen van Obamacare zou opnieuw veel overhoop halen in de Amerikaanse gezondheidszorg. Politiek lijkt de stap voor Trump op dit moment niet haalbaar. Voor het intrekken van de Affordable Care Act zijn in de Senaat 60 stemmen nodig, en de Republikeinen hebben er volgens de jongste stand 51.

Dat neemt niet weg dat Trump wel delen van het stelsel kan ontmantelen. Zo kan hij bepaalde voorzieningen intrekken of beperken zonder toestemming van het Congres.

Donald Trump wijst Obamcare af. Beeld afp
Een informatiebulletin van de regering over Obamacare. Beeld REUTERS

Korten op subsidies
Hij heeft al gezinspeeld op het instellen van een stop op aanmeldingen voor Obamacare, en het korten op de inkomensafhankelijke subsidies voor verzekerden. Om te besparen op de zorgkosten heeft Trump verder aangegeven dat hij de dekking voor abortussen, preventieve zorg en contraceptie wil beperken. Door deze en andere maatregelen wordt Obamacare van binnenuit ondergraven.

Volgend jaar blijft vermoedelijk het meeste nog bij het oude en pas vanaf 2018 zijn ingrijpender veranderingen te verwachten als Trump zijn zin doorzet. De zorgcontracten die nu nog worden gesloten blijven geldig en verzekeraars moeten doorgaans in april en mei hun financieringsplannen al presenteren, een paar maanden nadat Trump in januari aantreedt.

"We hebben de verplichting een ononderbroken dekking te bieden", zei woordvoerder Kristine Grow van America's Health Insurance Plans, een koepelorganisatie van zorgverzekeraars tegen USA Today. "Consumenten moeten verzekerd zijn en patiënten moeten beschermd zijn. Plotselinge ontwrichtingen hebben een negatief effect op beide."

Miljoenen onverzekerden
Ook zorgaanbieders als ziekenhuizen zitten niet te wachten op opnieuw miljoenen onverzekerde patiënten. Voor Obamacare werd ingevoerd waren er ruim 48 miljoen Amerikanen onverzekerd voor zorgkosten, 15,7 procent van het totaal. Nu is dat aantal gedaald tot zo'n 8,6 procent, het laagste aantal onverzekerden ooit.

Onder de verzekerden zelf is Obamacare vanaf het begin controversieel geweest. De een vindt het fantastisch, terwijl anderen het een nachtmerrie noemen. De ACA krijgt vaak lof voor de kwaliteit van de zorg die eronder valt, maar er is ook veel kritiek op de ingewikkelde structuur en de kosten.

Ook Obama zelf heeft erkend dat de wet niet perfect werkt, maar zegt dat die problemen met extra wetgeving op te lossen zijn. En als de Republikeinen het vervelend dat deze wet mijn naam draagt "dan veranderen ze die maar in Reagancare of Paul Ryancare", zei Obama onlangs, met een verwijzing naar de oud-president en de huidige voorman van de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden. "Het kan me niet schelen, ik wil gewoon dat deze wet werkt."

Maar volgens onder andere Ryan werkt de wet niet en is die ook niet te repareren. Hij wordt gesteund door verzekerden die klagen over de stijgende premies, vooral middenklasse groepen die op weinig subsidie kunnen rekenen. Voor hen wil Trump de premies aftrekbaar maken.

Hekel
Veel Amerikanen hebben er bovendien gewoon een hekel aan dat de overheid zich met zoiets privé's als je gezondheid bemoeit, en je verplicht om verzekerd te zijn. Dat is - net als in Nederland dat deels als voorbeeld diende - een essentieel onderdeel van Obamacare, omdat anders alleen zieke mensen zich aan zullen melden en de polissen onbetaalbaar worden.

Dat laatste is overigens toch aan het gebeuren, vermoedelijk onder andere doordat de boetes voor het onverzekerd zijn nog niet erg hoog zijn.

Afgelopen oktober moest de regering-Obama nog aankondigen dat de premies in 2017 zullen stijgen met 25 procent, maar dat die premiestijging verzacht wordt door stijgende federale subsidies. Daardoor kan volgens de regering zo'n 70 procent van de verzekerden toch een verzekering vinden voor minder dan 75 dollar (ca. 64 euro) per maand.

Ondanks haar bedenkingen bij het stelsel is makelaar Gibbs tegen een terugkeer naar de tijd voor Obamacare. "Ik ben bang dat we dan terug gaan naar het kapitalistische zorgmodel in de vrije markt, en dat dan opnieuw de grote verzekeraars en de farmaceutische industrie de dienst gaan uitmaken."

Een oproep demonstranten in de staat Indiana wil dat Obamacare wordt afgeschaft. Beeld REUTERS

Langgekoesterde wens van Obama

Betaalbare gezondheidszorg voor iedereen binnen een zorgstelsel dat gebaseerd is op onderlinge solidariteit was een langgekoesterde wens van Barack Obama toen hij acht jaar geleden president werd.
Hij voerde er stevig campagne voor en wist de de Affordable Care Act (ACA) ook daadwerkelijk in te voeren, wat veel tijd en energie kostte vanwege de felle tegenstand van de Republikeinse Partij. Die was en is tegen het nieuwe zorgstelsel, en ook sinds de invoering ervan in 2010 zijn de Republikeinse aanvallen op Obamacare doorgegaan. Vorig jaar trof Obama een door het Congres aangenomen wet nog met een veto, omdat die in een klap meer dan 20 miljoen mensen onverzekerd zou maken.
Sinds de invoering van de wet is het aantal onverzekerde Amerikanen sterk teruggelopen van 49 miljoen in 2010 tot 29 miljoen in 2015. Maar onafhankelijk onderzoek in de VS heeft uitgewezen dat zich nog zo'n 16 miljoen mensen, onder wie veel gezonde jongeren, zouden moeten inschrijven bij Obamacare om de kosten van het systeem stabiel te krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden