Obama, zet de gaskraan maar open!

Europa wil minder afhankelijk worden van Russisch gas. Het kijkt naar de VS, maar die kunnen of willen nog niet leveren.

Al vóór de annexatie van de Krim door Rusland smeekten de ambassadeurs van Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije in een gezamenlijke brief het Amerikaanse Congres om gasleveranties. De Oost-Europeanen vrezen een economisch infarct als het Russische gas niet ongeremd blijft stromen.

De angst voor inzet van het 'gaswapen' in het geopolitieke schaakspel om Oekraïne en de Krim is groot. Rusland voorziet voor 30 procent in Europa's gasbehoefte. En de vier voormalige Oostblokstaten die nu een beroep doen op de VS, zijn zelfs voor 70 tot 100 procent afhankelijk van Russisch gas.

Vier grote pijpen, de Northstream, de Jamal, de Brotherhood en de Sojoez zijn economische kransslagaders voor veel Europese landen en huishoudens. En Russisch gas is ook nog eens goedkoop. Maar nu de spanning oploopt, wil Europa minder afhankelijk worden van Russisch gas en daardoor meer ruimte krijgen om met economische sancties weerstand te bieden aan Russische expansiedrift.

William Hague
De Britse minister van buitenlandse zaken William Hague zei onlangs dat Europese leiders meer gas uit de Verenigde Staten willen importeren. Hun ogen zijn gericht op president Obama. Gas is er genoeg aan de overkant van de Atlantische Oceaan. Ook John Boehner, de Republikeinse voorzitter van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, riep in The Wall Street Journal president Obama op snel in actie te komen. De bureaucratische traagheid waarmee het Amerikaanse ministerie van energie exportvergunningen voor Amerikaans gas verleent, is Boehner een doorn in het oog.

Het is in de VS verboden gas te exporteren zonder vergunning van dit ministerie. En gas mag alleen worden geleverd aan landen die een vrijhandelszone met de Amerikanen delen. Dat zijn Latijns-Amerikaanse staten, Canada, Israël, Korea, Marokko met nog een handvol naties. Maar Europa zit daar niet bij.

Oude regeling
Het is te wijten aan een oude regeling, uit 1938, die bepaalt dat gas zoveel mogelijk in de VS moet blijven om in de eigen energiebehoefte te voorzien. Maar sinds de schaliegasrevolutie (waarbij gas met chemicaliën uit gesteente wordt gewonnen) is er meer dan genoeg gas in de Verenigde Staten. Zoveel dat de binnenlandse gasprijs historisch laag is. En toch liggen er nu al heel lang 24 vergunningaanvragen om gas te exporteren te wachten op goedkeuring. En die goedkeuring blijft maar uit.

Boehner ziet nu kansen zijn Europese vrienden te helpen in de strijd tegen Rusland én zo het Russische gaswapen bot te maken. Het is geen filantropie van de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden. Zoals hij zelf schrijft: het zorgt voor economische groei en extra werkgelegenheid in de VS.

Transport
Áls de vergunningen er zijn, is er nog het probleem van het transport. Het Amerikaanse gas kan niet in pijpleidingen door de Atlantische Oceaan naar Europa, zoals het Russische gas dat wel kan over land. Het moet in speciale terminals omgezet worden in zijn vloeibare vorm (LNG ofwel liquefied natural gas), dan per schip naar Europa worden vervoerd en daar in een andere LNG-terminal weer omgezet worden naar gas. Er zijn op dit moment geen exportterminals beschikbaar in de VS. Er zal stevig gebouwd moeten worden om aan de Europese vraag te voldoen. De eerste kan op z'n vroegst eind 2015 in gebruik worden genomen.

Volgens Boehner moet Obama haast maken: de Amerikaanse gasproductie fors opvoeren, exportvergunningen verstrekken voor Europa en beginnen met de bouw van een groot aantal LNG-terminals. Alleen al het presenteren van dergelijke plannen door Obama zal de Russische president Poetin doen inbinden, is zijn verwachting. De Russen weten dan immers dat hun gasafzet naar Europa fors kan teruglopen, met gevolgen voor de Russische schatkist.

Aan Europese kant bouwen vooral kuststaten die erg afhankelijk zijn van Russisch gas, zoals Polen, Litouwen, Kroatië en Italië, terminals om LNG te kunnen importeren. Maar ook in Rotterdam staat inmiddels een enorme LNG-terminal, nu nog vrijwel werkeloos, te wachten op vloeibaar gas uit een andere hoek dan de Russische.

Ondertussen kijkt de Europese Unie verder. Welke mogelijkheden zijn er om elders gas te betrekken? Een optie is Noorwegen, dat gas produceert en nu al goed is voor bijna een kwart van de Europese behoefte. Daarmee komt het vlak achter Rusland, terwijl de Noren mogelijkheden hebben de productie op te voeren. Ook Nederland valt onder de gasproducenten: het voorziet in ruim 12 procent van de Europese vraag.

Opslag
Een geluk bij ongeluk in deze tijden van politieke spanning: de gasopslag in alle Europese landen zit boordevol door de zachte winter. Via het bestaande Europese pijpleidingennet kan gas uit West-Europa worden teruggepompt naar Oost-Europese landen die in nood komen. Zelfs naar Oekraïne, als de problemen daar nijpend worden. Het zal dus wel even duren voor er echt tekorten ontstaan, mocht Rusland het gas rantsoeneren. Maar het grote wachten is op gasexporteur en bondgenoot de VS.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden