Analyse

Obama zal IS bestrijden, maar uiterst behoedzaam

President Barack Obama tijdens zijn reactie op de video van IS.Beeld reuters

De oorlogsverklaring van Islamitische Staat (IS) is er, in de vorm van een onthoofding en een videoboodschap. Nu is de vraag wat Obama gaat doen. Kan de Amerikaanse president laten zien dat zijn land niet met zich laat spotten, zonder dat hij verzeild raakt in een tweede Irak-oorlog, of zelfs een nog omvangrijker conflict?

Als het aan IS ligt, is deze vraag al beantwoord. De islamistische extremisten beschouwen zichzelf in oorlog met de VS en zij zien dit als een krachtmeting tussen twee grote machten; Irak is slechts een deel van het strijdtoneel. De IS-beul die James Foley vermoordt - de beelden werden dinsdagavond op internet verspreid - richt zich rechtstreeks tot de Amerikaanse regering: "Jullie vechten niet langer tegen opstandelingen. We zijn een islamitisch leger en een staat die is geaccepteerd bij vele moslims wereldwijd."

Daarop volgen de beelden van de onthoofding, waarna een tweede Amerikaan, collega-journalist Steven Sotloff, in beeld verschijnt, met de tekst: "Obama, het leven van deze Amerikaanse burger hangt af van jouw beslissing."

Niet geïntimideerd
Maar Obama zal echt niet vanwege deze 'boodschap aan Amerika' (de letterlijke titel van de video) besluiten tot de aftocht. Gisteravond zei hij, sprekend over IS als een 'kankergezwel', dat hij 'zal blijven doen wat nodig is om onze burgers te beschermen'.

Eerder bestaat het gevaar dat een getergd Amerika steeds verder Irak ingezogen wordt - dat is de val die Obama moet zien te ontwijken.

De afgelopen weken was al sprake van een zekere 'mission creep'; het verschijnsel dat een beperkte militaire missie zelden zo beperkt blijft als de bedoeling was. Wat begon als een operatie om de vluchtende yezidi's te redden en Amerikaanse belangen in de stad Erbil veilig te stellen, breidde zich deze week uit tot een offensief tegen IS-posities bij Mosoel, waar de extremisten de grootste dam van Irak in handen hadden gekregen.

Na meer dan veertig Amerikaanse luchtaanvallen op IS konden Koerdische en Iraakse troepen de dam heroveren - heel belangrijk in de strijd om het noorden van Irak, maar moeilijk te rijmen met de beperkte doelen die Obama had gesteld: het voorkomen van een humanitaire ramp en het beschermen van Amerikaanse burgers en faciliteiten.

Zelf wees de president nog op het potentiële overstromingsgevaar voor de Amerikaanse ambassade in Bagdad als IS de dam (250 kilometer verderop) zou opblazen, maar Stephen Biddle, hoogleraar politieke wetenschappen aan de George Washington Universiteit concludeerde al: "De regering kan het noemen wat ze wil, maar dit is gewoon oorlogvoering."

Meer luchtsteun
Dat de oorspronkelijke bedoelingen uit het zicht lijken te verdwijnen, volgt ook uit de uitlatingen van soennitische leiders in de provincie Anbar - deel van het beoogde kalifaat van IS - over militaire hulp die hen door de Amerikanen zou zijn toegezegd. Het gaat nog steeds om luchtsteun, en dus niet om grondtroepen, maar het zou de VS wel weer diep Irak intrekken.

Of de IS-provocatie zal leiden tot een versnelling van dit sluipende proces, staat intussen allerminst vast: het risico is er, maar Obama is er de president niet naar zich door de dood van Amerikaanse gijzelaars te laten verleiden tot drieste stappen. Na afloop van zijn Azië-trip dit voorjaar lieten zijn medewerkers weten dat de president zijn buitenland-doctrine als volgt verwoordt: "Don't do stupid shit". Het vermijden van fiasco's als de invasie van Irak in 2003 heeft Obama's eerste prioriteit; hij deinst niet terug voor optreden (Osama bin Laden werd gedood, Kadafi verdreven), maar altijd behoedzaam, en bij voorkeur 'leidinggevend vanuit de achterhoede'.

De Irakezen en de Koerden krijgen militaire steun, wellicht meer dan oorspronkelijk de bedoeling was, maar het is niet waarschijnlijk dat Obama een troepenmacht stuurt waar IS vervolgens zijn zelfmoordstrijders op los zou kunnen laten.


Lees vandaag in Trouw meer over de opmars van IS.

Niet-abonnees klikken hieronder om het artikel 'Wat wil IS bereiken met deze gruwelijke video?' in Blendle te lezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden