Obama werpt zich op als beschermer Arctisch gebied

milieu | President Obama heeft middels een oude wet een deel van de Arctische wateren gesloten voor oliewinning. Bestaande vergunningen blijven overeind. Is het dan wel een zinvolle actie? En wat doet Trump?

KOOS SCHWARTZ en REDACTIE ECONOMIE

President Obama heeft nieuwe boringen naar olie en gas in de Amerikaanse wateren ten noorden van Alaska verboden. In een van zijn laatste beslissingen verordonneerde de vertrekkende president dat de Tsjoektsjenzee (Chukchi-zee) en het overgrote deel van de Beaufortzee gevrijwaard blijven van nieuwe boringen. De Canadese regering heeft hetzelfde bepaald voor de Canadese Arctische wateren.

Volgens Obama zijn de risico's van olie- en gaswinning in het betrokken gebied te groot. Er is kans op olielekken. In het koude, onherbergzame en verafgelegen gebied zou het een helse klus zijn om gelekte olie op te ruimen. Daarbij leven er in het gebied zeldzame (en soms) beschermde dieren als walvissen en ijsberen. De weinige mensen die er wonen, zijn voor hun levensonderhoud vaak afhankelijk van wat de natuur hen biedt.

Milieuorganisaties zijn ingenomen met Obama's besluit, organisaties van oliebedrijven zijn dat niet. Obama heeft eenzelfde boorverbod uitgevaardigd voor een groot deel van de Atlantische kuststrook. Daar is een onderzeese canyon, een belangrijk leefgebied voor vissen. Het Canadese besluit geldt voor vijf jaar en kan daarna eventueel worden herzien.

Algemeen wordt aangenomen dat Obama heeft willen voorkomen dat zijn opvolger, Donald Trump, het Arctische gebied juist zou openstellen voor olie- en gaswinning. Trump is olie-minded, allesbehalve overtuigd van de menselijke invloed op klimaatverandering en wil daarnaast dat de VS zelfvoorzienend worden op het gebied van energie. Of Obama met zijn besluit Trump de loef afsteekt, is nog onderwerp van (juridische) discussie. Obama heeft gebruikgemaakt van een wet uit 1953. Die geeft een president de ruimte om, bijvoorbeeld, koraalriffen te vrijwaren van mijnbouw en van olie- en gaswinning. Volgens de regering-Obama kan de beslissing niet worden teruggedraaid en kan Trump dat als president sowieso niet in zijn eentje. Volgens anderen zou Trump het besluit ongedaan kunnen maken als hij daar toestemming voor krijgt van het Congres of van de rechter. De wet uit 1953 wordt zelden gebruikt en jurisprudentie is er niet of nauwelijks.

De directe praktische betekenis van Obama's besluit is niet zo groot. Ze heeft geen invloed op boorvergunningen die al zijn verstrekt. Daarbij zijn oliemaatschappijen momenteel niet of nauwelijks actief in het gebied. Voor zover er al plannen waren voor speurtochten naar, en de winning van olie en gas zijn die gestrand op de lage olieprijzen van de afgelopen anderhalf jaar. Vanwege die lage prijzen hebben grote oliemaatschappijen voor kapitalen aan nieuwe projecten uitgesteld of geschrapt. Daarbij is oliewinning in het Noordpoolgebied omstreden, extreem duur en lastig. De zeeën zijn alleen in de zomer toegankelijk. Het weer kan in die periode bar en boos zijn. Veel maatschappijen, waaronder Shell, ConocoPhillips en Statoil, hebben de productierechten die zij in de twee zeeën hadden, opgezegd of verkocht. Shell heeft er nog een over. Obama wees erop dat het, los van zijn besluit, nog minstens tien jaar duurt voordat de benodigde infrastructuur voor de oliewinning er is.

Op de langere termijn kan de betekenis van Obama's besluit wel groot zijn. Volgens schattingen zit er veel olie: 27 miljard vaten plus nog een hoop gas. Shell-bestuursvoorzitter Ben van Beurden zei onlangs tegen Het Financieele Dagblad 'dat we als samenleving niet zullen ontkomen aan Arctische olie'. Hij vermoedt dat ongeveer een kwart van de olie die nog gevonden moet worden, uit het Noordpoolgebied zal komen. Of Shell zelf daar gaat boren, zei Van Beurden nog niet te weten.

In Alaska komt Shell in elk geval niet terug. Vorig jaar staakte Shell er haar activiteiten nadat een omstreden, en door Obama goedgekeurde, proefboring in de Tsjoektsjenzee uitwees dat er veel minder olie in de bodem zat dan Shell dacht.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden