Obama krijgt deal met Iran niet cadeau

Zowel Republikeinen als Democraten neigen naar nieuwe sancties tegen Teheran. Boodschap aan president: Vergeet vriend Israël niet.

BOSTON - De kans is groot dat het Amerikaanse Congres volgende week besluit tot strengere sancties tegen Iran, ondanks het tijdelijke akkoord dat de VS en vijf andere landen sloten over het beperken van het kernwapenprogramma van dat land.

De verzwaring moet volgens zowel Republikeinse als Democratische senatoren wel pas over een half jaar ingaan, om het bereikte akkoord niet meteen te torpederen. President Barack Obama en zijn buitenlandminister John Kerry proberen het Congres ervan te overtuigen dat het nu niet de tijd is om zo'n wet aan te nemen. De president kan er eventueel zijn veto over uitspreken.

Bij de Republikeinen zagen sommigen in het akkoord een cynische manoeuvre van Obama om de problemen te doen vergeten met zijn nieuwe zorgstelsel, die volgens peilingen hebben gezorgd voor een forse daling van het vertrouwen in de president. "Ongelooflijk waartoe het Witte Huis bereid is om de aandacht af te leiden van Obamacare", twitterde een Republikeinse senator.

Maar de zorg van de meeste buitenlandexperts, van beide partijen, is dat Iran te gemakkelijk wegkomt. Allen benadrukten het belang van Israël - een belang dat geen politicus in de VS ongestraft kan verwaarlozen - en van de andere bondgenoot in de regio, Saoedi-Arabië.

"Het waren zware sancties, niet de goedheid van de harten van de Iraanse leiders, die Iran naar de onderhandelingstafel brachten", zei de Democratische senator Charles Schumer.

In het Huis van Afgevaardigden, dat een eventuele nieuwe sanctiewet ook moet goedkeuren, was de leider van de Democraten lovend over het akkoord. Nancy Pelosi noemde het "een essentiële stap naar het bereiken van het uiteindelijke doel: voorkomen dat Iran kernwapens krijgt". De leider van de Republikeinen en voorzitter van het Huis, John Boehner, beloofde dat het akkoord "gezonde scepsis zal ontmoeten en stevige vragen".

Dat was mild vergeleken bij de banvloek die John Bolton, VN-ambassadeur onder president George W. Bush, over het akkoord uitsprak op de conservatieve site Weekly Standard. "De centrale bankier van het internationale terrorisme en flagrant overtreder van het verbod op de verspreiding van kernwapens, hoort nu weer bij de internationale club."

Dat het Congres daar nog iets aan kan veranderen, lijkt Bolton onwaarschijnlijk. Volgens hem hebben de VS Israël nu opgezadeld met de zware beslissing of het kernwapenprogramma van Iran met geweld moet worden uitgeschakeld. "Uitleggen dat Israël het recht heeft op legitieme zelfverdediging is daarom van groter politiek belang dan ooit."

Met dank aan sultan Kaboes van Oman, die de VS en Iran in het geheim weer tot elkaar bracht
Drie verdwaalde Amerikaanse fietsers hielpen mee om het 24 jaar oude ijs te breken tussen de VS en Iran. Het drietal werd in 2009 in Iran gevangen genomen op verdenking van spionage nadat ze de grens met Irak waren overgestoken. Ze kwamen uiteindelijk vrij na bemiddeling door sultan Kaboes van Oman. Toen er eenmaal contact was via die omweg, probeerde de regering-Obama het uit te bouwen naar onderhandelingen over Irans nucleaire programma.

Dat overleg begon in maart van dit jaar in Oman en werd stilgehouden voor alle bondgenoten van de VS, vernam persbureau AP van betrokken diplomaten. Frankrijk, Engeland, Rusland, China en Duitsland - de landen waarmee de VS optrok in de officiële onderhandelingen met Iran - wisten van niets. Sterker nog, de meest recente geheime gesprekken tussen de VS en Iran werden in Genève gehouden waar op dat moment de officiële onderhandelingen aan de gang waren. De diplomaten verbleven in andere hotels, en bereikten via de achterdeur en dienstliften de kamer waar ze hun gesprekspartners troffen.

Toen de eerste gesprekken plaatsvonden was Mahmoed Ahmadinejad nog president, en hij greep elke kans om de VS en Israël te beschimpen. In augustus werd hij opgevolgd door de gematigde Hassan Rohani. Obama en hij wisselden beleefde brieven uit, en hadden in september een telefoongesprek. Volgens Amerikaanse diplomaten werd hen in die periode duidelijk gemaakt dat de werkelijke machthebber in Iran, ayatollah Ali Khamenei, de toenadering steunde. Pas eind september lichtte president Obama in een gesprek op het Witte Huis de Israëlische premier Benjamin Netanjahoe in. Die was mogelijk al op de hoogte dankzij het werk van zijn geheime dienst. Hij kon er de president moeilijk in het openbaar de les over lezen, maar de volgende dag maakte hij in een rede bij de VN de Iraanse president Hassan Rohani uit voor een 'wolf in schaapskleren'.

Niet iedereen is blij met het akkoord over de tijdelijke inperking van Irans nucleaire programma. De oude vijanden Israël en Saoedi-Arabië vinden elkaar in hun scepsis. En in de VS is president Obama nog niet af van het kritische Congres.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden